Phân tích triệu chứng ngủ nhiều để chẩn đoán và điều trị

2022-12-09 03:56 PM

Ngủ nhiều quá mức nên được phân biệt với mệt mỏi tổng quát và mệt mỏi không đặc hiệu, vì bệnh nhân thường sử dụng các thuật ngữ thay thế cho nhau.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Chứng ngủ nhiều, hoặc tình trạng buồn ngủ ban ngày quá mức (EDS) được định nghĩa theo Phân loại Quốc tế về Rối loạn Giấc ngủ, Ấn bản thứ hai (ICSD-2) là “không có khả năng tỉnh táo và tỉnh táo trong các giai đoạn thức giấc chính trong ngày, dẫn đến tình trạng buồn ngủ ngoài ý muốn và ngủ”. Buồn ngủ ban ngày quá mức nên được phân biệt với mệt mỏi tổng quát và mệt mỏi không đặc hiệu, vì bệnh nhân thường sử dụng các thuật ngữ thay thế cho nhau. Mệt mỏi toàn thân chủ quan hơn và thường liên quan đến các vấn đề giảm năng lượng thể chất, kém tập trung và trí nhớ, kiệt sức cơ bắp hoặc tâm trạng. Do tỷ lệ phổ biến và các bệnh đi kèm liên quan đến chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) không được điều trị, bệnh nhân mắc buồn ngủ ban ngày quá mức nên được xem xét để đánh giá ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.

Nguyên nhân

Chứng ngủ nhiều có thể là do rối loạn giấc ngủ nguyên phát, nhưng thường là thứ phát sau các rối loạn phá vỡ các kiểu ngủ bình thường như thiếu ngủ, tác dụng phụ của thuốc, vệ sinh giấc ngủ kém, rối loạn nhịp thở khi ngủ và các tình trạng bệnh lý và tâm thần khác.

Buồn ngủ ban ngày quá mức là một vấn đề phổ biến ảnh hưởng đến khoảng 10% đến 20% người lớn và trẻ em với tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở người lớn tuổi và bệnh nhân mắc bệnh tâm thần. Buồn ngủ ban ngày quá mức được báo cáo là một yếu tố quan trọng trong các sự cố xe cơ giới và thương tích cá nhân ở Hoa Kỳ và có liên quan đến tình trạng sức khỏe kém và suy giảm chức năng nhận thức. Chứng ngủ rũ (bộ bốn phổ biến bao gồm tê khi ngủ, yếu cơ đột ngột, buồn ngủ ban ngày quá mức và ảo giác thôi miên) là một chẩn đoán không phổ biến và ảnh hưởng đến khoảng 50/100.000 người.

Đánh giá đặc điểm

Lịch sử giấc ngủ chi tiết và đầy đủ là rất quan trọng để xác định đánh giá phù hợp ở bệnh nhân mắc buồn ngủ ban ngày quá mức.

Xác định lịch trình làm việc, chế độ ăn uống, thói quen ngủ của bệnh nhân, các yếu tố gây căng thẳng xã hội, môi trường gia đình và hoàn cảnh sống, sử dụng thuốc theo toa và không theo toa, cũng như các bệnh đi kèm và hành vi của bạn tình sẽ giúp phát triển chẩn đoán phân biệt. Lịch sử của các cuộc phá vỡ giấc ngủ hoặc các giai đoạn mất sức mạnh cơ bắp đột ngột và thoáng qua có thể rất nguy hiểm và rất dễ gây ra chứng ngủ rũ. Một đánh giá đầy đủ về các hệ thống thường làm nổi bật các rối loạn y tế và tâm thần khác có thể gây buồn ngủ ban ngày. Triệu chứng khởi phát đột ngột sẽ làm tăng mối lo ngại về khối u hệ thần kinh trung ương, đột quỵ do thiếu máu cục bộ hoặc rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.

Thiếu ngủ có lẽ là nguyên nhân phổ biến nhất của buồn ngủ ban ngày quá mức. Mất ngủ có thể do các yếu tố liên quan đến công việc (làm việc theo ca), hoàn cảnh môi trường (bạn cùng giường ngáy to, hàng xóm gây rối, tiếng súng nổ bên ngoài, chăm sóc người nhà bị bệnh) hoặc các chẩn đoán y tế khác (rối loạn cử động chân tay định kỳ, hen suyễn, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn) .

Nhiều loại thuốc có thể gây buồn ngủ hoặc làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ bình thường.

Khám sức khỏe tổng quát có thể cung cấp thông tin chi tiết về các rối loạn y tế hoặc tâm lý cần đánh giá thêm, chẳng hạn như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hen suyễn, tiểu đêm/tiểu gấp hoặc lo lắng.

Thang đo mức độ buồn ngủ của Eppworth có thể giúp định lượng mức độ buồn ngủ.

Các rối loạn giấc ngủ nội tại được đánh giá tốt nhất bằng cách sử dụng Kiểm tra độ trễ của nhiều giấc ngủ (MSLT) và Kiểm tra mức độ tỉnh táo duy trì (MWT). Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn và rối loạn vận động chân tay được đánh giá tốt nhất bằng phép ghi đa ký giấc ngủ qua đêm.

Chứng ngủ nhiều có thể biểu hiện bằng sự mệt mỏi đáng kể, rắc rối với kết quả học tập hoặc công việc, các vấn đề về hôn nhân hoặc mối quan hệ, tai nạn hoặc thương tích cá nhân và có thể là dấu hiệu đầu tiên của chứng mất trí nhớ hoặc các rối loạn thần kinh khác.

Bài viết cùng chuyên mục

Nguy cơ tự tử: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Tự tử thường được coi là một quyết định đạo đức mâu thuẫn với nhiều giá trị tôn giáo và xã hội, đối với nhiều cá nhân cố gắng hoặc tự tử, chất lượng cuộc sống đã trở nên cạn kiệt đến mức không còn lựa chọn nào khác.

Chẩn đoán bệnh lý: những xác suất và nguy cơ

Chẩn đoán khi xác suất xuất hiện được cho là đủ cao, và loại trừ chẩn đoán khi xác suất đủ thấp. Mức độ chắc chắn đòi hỏi phải dựa vào các yếu tố như hậu quả của sự bỏ sót các chẩn đoán đặc biệt, tác dụng phụ của điều trị và các nguy cơ của test chuyên sâu.

Mệt mỏi: đánh giá bổ sung thiếu máu

Đánh giá lại các triệu chứng và công thức máu toàn bộ sau khi bổ sung sắt và điều trị nguyên nhân nền. Chuyển bệnh nhân với giảm thể tích trung bình của hồng cầu và dự trữ sắt bình thường đến chuyên gia huyết học để đánh giá cho chẩn đoán thay thế.

Vàng da: đánh giá cận lâm sàng theo bệnh cảnh lâm sàng

Cân nhắc huyết tán ở những bệnh nhân vàng da mà không có đặc điểm bệnh gan kèm theo và có các bằng chứng của tăng phá vỡ hồng cầu, bất thường về hình ảnh hồng cầu (mảnh vỡ hồng cầu), có thể có bằng chứng tăng sản xuất hồng cầu.

Phân tích triệu chứng phù nề để chẩn đoán và điều trị

Phù là do sự bất thường trong trao đổi dịch ảnh hưởng đến huyết động mao mạch, trao đổi natri và nước ở thận, hoặc cả hai, phù nề là một triệu chứng phổ biến trong nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau.

Phòng chống thương tích và bạo lực

Giết người và tai nạn xe cơ giới là một nguyên nhân chính gây tử vong liên quan đến thương tích ở người trưởng thành trẻ tuổi

Tiêu chảy: đánh giá độ nặng và phân tích nguyên nhân

Giảm thể tích máu có thể dẫn đến tổn thương thận cấp trước thận, đặc biệt là nếu như kết hợp thêm thuốc hạ huyết áp hoặc các thuốc độc cho thận như lợi tiểu, ức chế men chuyển, NSAIDS.

Tiếng cọ màng ngoài tim: phân tích triệu chứng

Viêm màng ngoài tim cấp nói chung là một tình trạng lành tính, tự giới hạn và dễ điều trị, viêm có thể tạo ra phản ứng huyết thanh, sợi huyết hoặc mủ.

Định hướng chẩn đoán tiêu chảy

Tiêu chảy cấp dưới hai tuần thường do nhiễm trùng gây ra, đôi khi có liên quan đến việc sử dụng thuốc hoặc bệnh cảnh đầu tiên của bệnh lý ruột viêm, tiêu chảy mạn tính có thể là biểu hiện của bệnh lý ruột viêm, ung thư đại trực tràng.

Tiểu đêm: phân tích triệu chứng

. Sinh lý bệnh cơ bản có thể phụ thuộc vào một số vấn đề hoàn toàn là cơ học và đối với những vấn đề khác có thể liên quan đến các cơ chế nội tiết tố thần kinh phức tạp.

Đau đầu: đánh giá triệu chứng lâm sàng biểu hiện màng não

Nhận diện bệnh nhân viêm màng não do vi khuẩn là ưu tiên hàng đầu cho phép điều trị kháng sinh nhanh chóng để cứu sống bệnh nhân. Bệnh nhân có thể thiếu các biểu hiện kinh điển nhưng hầu hết các trường hợp sẽ có ít nhất một biểu hiện.

Suy giáp: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân phổ biến nhất của suy giáp nguyên phát là viêm tuyến giáp tự miễn, hoặc bệnh Hashimoto, là kết quả của sự phá hủy dần dần tuyến giáp bởi các tế bào T.

Phù gai thị: phân tích triệu chứng

Phù gai thị thực sự luôn đi kèm với tăng áp lực nội sọ, chẩn đoán phân biệt đối với phù gai thị gồm chấn thương, khối u nội sọ, hẹp cống não, giả u não (tăng áp lực nội sọ vô căn.

Tiêm vắc xin Covid-19: các tác dụng phụ có thể xảy ra sau khi tiêm

Nói chuyện với bác sĩ về việc dùng thuốc không kê đơn, chẳng hạn như ibuprofen, acetaminophen, aspirin hoặc thuốc kháng histamine, nếu gặp bất kỳ cơn đau và khó chịu nào sau khi chủng ngừa.

Viêm họng: phân tích triệu chứng

Viêm họng bao gồm nhiều loại nguyên nhân, nhưng phổ biến nhất ở những người có khả năng miễn dịch bình thường là viêm họng nhiễm trùng cấp tính, chủ yếu là do virus.

Vàng da: phân tích triệu chứng

Bilirubin được hình thành chủ yếu thông qua sự phân hủy trao đổi chất của các vòng heme, chủ yếu là từ quá trình dị hóa của các tế bào hồng cầu.

Đánh giá chức năng nhận thức: lú lẫn mê sảng và mất trí

Cần chắc chắn rằng sự suy giảm nhận thức rõ ràng không do các vấn đề giao tiếp hoặc một rối loạn riêng biệt về hiểu, khó tìm từ diễn đạt (mất ngôn ngữ diễn đạt), trí nhớ (hội chứng quên), hành vi và khí sắc.

Phosphatase kiềm tăng cao: phân tích triệu chứng

ALP huyết thanh chỉ nên được chỉ định nếu nghi ngờ có bệnh về xương hoặc gan. Kết quả ALP nên được so sánh với phạm vi bình thường phù hợp trên cơ sở tuổi tác và tiền sử lâm sàng.

Xét nghiệm Covid-19: hướng dẫn thu thập và xử lý bệnh phẩm

Đối với xét nghiệm chẩn đoán ban đầu với các trường hợp nhiễm SARS-CoV-2 hiện tại, khuyến nghị nên thu thập và xét nghiệm bệnh phẩm đường hô hấp trên.

Lách to: phân tích triệu chứng

Nhiều nguyên nhân gây lách to có thể được nhóm thành các loại sau: giải phẫu, huyết học, nhiễm trùng, miễn dịch, ung thư, thâm nhiễm và xung huyết.

Phù khu trú: đánh giá các nguyên nhân gây lên bệnh cảnh lâm sàng

Phù một bên chân thường gợi ý những bệnh lý khu trú như tắc nghẽn tĩnh mạch hoặc bạch mạch; Phù cả hai bên có thể do bởi những nguyên nhân tại chỗ nhưng thường kèm với sự quá tải dịch toàn thân.

Xuất huyết tiêu hóa trên: phân tích triệu chứng

Chảy máu từ đường tiêu hóa trên thường xảy ra khi sự gián đoạn xảy ra giữa hàng rào bảo vệ mạch máu và môi trường khắc nghiệt của đường tiêu hóa.

Rung giật nhãn cầu: phân tích triệu chứng

Rung giật nhãn cầu có thể liên quan đến những bất thường của hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại biên, mặc dù trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác có thể không được xác định.

Rối loạn lưỡng cực: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Nguyên nhân chính xác của rối loạn lưỡng cực vẫn chưa được biết, nhưng các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội đều đóng một vai trò quan trọng.

Hôn mê và rối loạn ý thức: đánh giá bằng thang điểm Glasgow

Những khuyết tật nhỏ như suy giảm trí nhớ, mất định hướng và sự hoạt động chậm của não, có thể không rõ ràng và khó nhận biết, đặc biệt nếu đồng tồn tại các vấn đề ngôn ngữ, nhìn và nói.