- Trang chủ
- Thông tin
- Chẩn đoán và điều trị theo y học hiện đại
- Phân tích triệu chứng ngủ nhiều để chẩn đoán và điều trị
Phân tích triệu chứng ngủ nhiều để chẩn đoán và điều trị
Ngủ nhiều quá mức nên được phân biệt với mệt mỏi tổng quát và mệt mỏi không đặc hiệu, vì bệnh nhân thường sử dụng các thuật ngữ thay thế cho nhau.
Biên tập viên: Trần Tiến Phong
Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương
Chứng ngủ nhiều, hoặc tình trạng buồn ngủ ban ngày quá mức (EDS) được định nghĩa theo Phân loại Quốc tế về Rối loạn Giấc ngủ, Ấn bản thứ hai (ICSD-2) là “không có khả năng tỉnh táo và tỉnh táo trong các giai đoạn thức giấc chính trong ngày, dẫn đến tình trạng buồn ngủ ngoài ý muốn và ngủ”. Buồn ngủ ban ngày quá mức nên được phân biệt với mệt mỏi tổng quát và mệt mỏi không đặc hiệu, vì bệnh nhân thường sử dụng các thuật ngữ thay thế cho nhau. Mệt mỏi toàn thân chủ quan hơn và thường liên quan đến các vấn đề giảm năng lượng thể chất, kém tập trung và trí nhớ, kiệt sức cơ bắp hoặc tâm trạng. Do tỷ lệ phổ biến và các bệnh đi kèm liên quan đến chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) không được điều trị, bệnh nhân mắc buồn ngủ ban ngày quá mức nên được xem xét để đánh giá ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn.
Nguyên nhân
Chứng ngủ nhiều có thể là do rối loạn giấc ngủ nguyên phát, nhưng thường là thứ phát sau các rối loạn phá vỡ các kiểu ngủ bình thường như thiếu ngủ, tác dụng phụ của thuốc, vệ sinh giấc ngủ kém, rối loạn nhịp thở khi ngủ và các tình trạng bệnh lý và tâm thần khác.
Buồn ngủ ban ngày quá mức là một vấn đề phổ biến ảnh hưởng đến khoảng 10% đến 20% người lớn và trẻ em với tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở người lớn tuổi và bệnh nhân mắc bệnh tâm thần. Buồn ngủ ban ngày quá mức được báo cáo là một yếu tố quan trọng trong các sự cố xe cơ giới và thương tích cá nhân ở Hoa Kỳ và có liên quan đến tình trạng sức khỏe kém và suy giảm chức năng nhận thức. Chứng ngủ rũ (bộ bốn phổ biến bao gồm tê khi ngủ, yếu cơ đột ngột, buồn ngủ ban ngày quá mức và ảo giác thôi miên) là một chẩn đoán không phổ biến và ảnh hưởng đến khoảng 50/100.000 người.
Đánh giá đặc điểm
Lịch sử giấc ngủ chi tiết và đầy đủ là rất quan trọng để xác định đánh giá phù hợp ở bệnh nhân mắc buồn ngủ ban ngày quá mức.
Xác định lịch trình làm việc, chế độ ăn uống, thói quen ngủ của bệnh nhân, các yếu tố gây căng thẳng xã hội, môi trường gia đình và hoàn cảnh sống, sử dụng thuốc theo toa và không theo toa, cũng như các bệnh đi kèm và hành vi của bạn tình sẽ giúp phát triển chẩn đoán phân biệt. Lịch sử của các cuộc phá vỡ giấc ngủ hoặc các giai đoạn mất sức mạnh cơ bắp đột ngột và thoáng qua có thể rất nguy hiểm và rất dễ gây ra chứng ngủ rũ. Một đánh giá đầy đủ về các hệ thống thường làm nổi bật các rối loạn y tế và tâm thần khác có thể gây buồn ngủ ban ngày. Triệu chứng khởi phát đột ngột sẽ làm tăng mối lo ngại về khối u hệ thần kinh trung ương, đột quỵ do thiếu máu cục bộ hoặc rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.
Thiếu ngủ có lẽ là nguyên nhân phổ biến nhất của buồn ngủ ban ngày quá mức. Mất ngủ có thể do các yếu tố liên quan đến công việc (làm việc theo ca), hoàn cảnh môi trường (bạn cùng giường ngáy to, hàng xóm gây rối, tiếng súng nổ bên ngoài, chăm sóc người nhà bị bệnh) hoặc các chẩn đoán y tế khác (rối loạn cử động chân tay định kỳ, hen suyễn, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn) .
Nhiều loại thuốc có thể gây buồn ngủ hoặc làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ bình thường.
Khám sức khỏe tổng quát có thể cung cấp thông tin chi tiết về các rối loạn y tế hoặc tâm lý cần đánh giá thêm, chẳng hạn như ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hen suyễn, tiểu đêm/tiểu gấp hoặc lo lắng.
Thang đo mức độ buồn ngủ của Eppworth có thể giúp định lượng mức độ buồn ngủ.
Các rối loạn giấc ngủ nội tại được đánh giá tốt nhất bằng cách sử dụng Kiểm tra độ trễ của nhiều giấc ngủ (MSLT) và Kiểm tra mức độ tỉnh táo duy trì (MWT). Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn và rối loạn vận động chân tay được đánh giá tốt nhất bằng phép ghi đa ký giấc ngủ qua đêm.
Chứng ngủ nhiều có thể biểu hiện bằng sự mệt mỏi đáng kể, rắc rối với kết quả học tập hoặc công việc, các vấn đề về hôn nhân hoặc mối quan hệ, tai nạn hoặc thương tích cá nhân và có thể là dấu hiệu đầu tiên của chứng mất trí nhớ hoặc các rối loạn thần kinh khác.
Bài viết cùng chuyên mục
Shock: phân tích các đặc điểm triệu chứng lâm sàng
Một số bệnh nhân có thể duy trì huyết áp trong giới hạn bình thường mặc dù có rối loạn chức năng cơ quan, cân nhắc bệnh lý khu trú nếu chỉ có một cơ quan bị rối loạn, chẳng hạn thiểu niệu mà không có bằng chứng rõ ràng của rối loạn huyết động.
Chứng rậm lông: phân tích triệu chứng
Rậm lông có thể báo hiệu một rối loạn bệnh lý và cũng có tác động tiêu cực đến lòng tự trọng của bệnh nhân, vì vậy việc nhận biết nguyên nhân và đánh giá tình trạng này là rất quan trọng.
Khó thở: phân tích triệu chứng
Khó thở có thể là biểu hiện nhiều tình trạng, nhưng đại đa số đều có một trong năm tình trạng mãn tính, hen, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh phổi kẽ, rối loạn chức năng cơ tim, béo phì và suy nhược cơ thể.
Lú lẫn mạn tính: đánh giá về tình trạng lâm sàng
Thực hiện CT sọ não ở mỗi bệnh nhân biểu hiện lú lẫn mãn tính. Nó có thể giúp phát hiện được các nguyên nhân hồi phục được như xuất huyết dưới nhện, hoặc não úng thủy áp lực bình thường hoặc gợi ý các yếu tố nguyên nhân gây bệnh như bệnh mạch máu.
Loét áp lực do tỳ đè
Các công cụ này có thể được sử dụng để xác định các bệnh nhân nguy cơ cao nhất có thể hưởng lợi nhiều nhất như nệm làm giảm hoặc giảm bớt áp lực
Chảy máu cam: phân tích triệu chứng
Chảy máu cam là kết quả của sự tương tác của các yếu tố gây tổn thương lớp niêm mạc và thành mạch, một số là cục bộ, một số là hệ thống và một số là sự kết hợp của cả hai.
Biểu hiện toàn thân và đau trong thận tiết niệu
Đau là biểu hiện của căng tạng rỗng (niệu quản, ứ nước tiểu) hoặc căng bao cơ quan (viêm tuyến tiền liệt, viêm thận bể thận).
Nhiễm trùng đường hô hấp: những đánh giá bổ sung khi thăm khám
Ở những bệnh nhân khỏe mạnh trước đó mà không có dấu hiệu ngực khu trú hoặc bất thường trên XQ phổi, chẩn đoán nhiều khả năng là nhiễm trùng hô hấp không viêm phổi, ví dụ viêm phế quản cấp.
Định hướng chẩn đoán đau ngực cấp
Mục đích chủ yếu là để nhận diện hội chứng vành cấp và những nguyên nhân đe dọa mạng sống khác như bóc tách động mạch chủ và thuyên tắc phổi.
Đánh trống ngực: nguyên nhân các loại rối loạn nhịp tim
Nguyên nhân gây nhịp nhanh, lo âu là nguyên nhân thường gặp nhất, với những bệnh nhân thường ghi nhận các đợt tim đập nhanh, đều, mạnh, bắt đầu và hồi phục trong vài phút.
Ho cấp tính, ho dai dẳng và mãn tính
Ở người lớn khỏe mạnh, chứng ho cấp tính hầu hết là do nhiễm trùng đường hô hấp do virus. Các tính năng khác của nhiễm trùng như sốt, nghẹt mũi, đau họng và giúp xác định chẩn đoán.
Đau ngực từng cơn: đặc điểm đau do tim và các nguyên nhân khác
Đau ngực do tim thường được mô tả điển hình là cảm giác bị siết chặt, đè nặng nhưng nhiều trường hợp khác có thể mô tả là bỏng rát. Nhiều bệnh nhân không cảm thấy đau mà chỉ là cảm giác khó chịu nếu chỉ hỏi về đau, có thể bỏ sót chẩn đoán.
Sưng khớp: đánh giá bệnh cảnh lâm sàng
Nếu nguyên nhân tại khớp thường gây sưng, nóng, đau nhiều hơn và giới hạn vận động khớp cả các động tác chủ động và thụ động. Viêm bao hoạt dịch là nguyên nhân thường gặp nhất gây ra bởi các hoạt động lặp đi lặp lại.
Ho ra máu: đánh giá các triệu chứng lâm sàng
Lượng máu chảy khó xác định chính xác trên lâm sàng nhưng có thể ước lượng thể tích và tỷ lệ máu mất bằng cách quan sát trực tiếp lượng máu ho ra với một vật chứa có chia độ. Nguy cơ chủ yếu là ngạt do ngập lụt phế nang hoặc tắc nghẽn đường thở.
Định hướng chẩn đoán đau ngực từng cơn
Đau ngực từng cơn có thể là cơn đau thắt ngực do tim, cũng có thể do các rối loạn dạ dày thực quản, những rối loạn của cơ xương, cơn hen phế quản hoặc lo lắng.
Đau mắt đỏ: phân tích triệu chứng
Nguyên nhân chính của đau mắt đỏ là do nhiễm trùng hoặc chấn thương đối với các cấu trúc giải phẫu khác nhau của mắt, bệnh mô liên kết hoặc bệnh mắt nguyên phát cũng có thể biểu hiện bằng mắt đỏ.
Sốt: đánh giá chuyên sâu ở bệnh nhân sốt dai dẳng không rõ nguyên nhân
Nếu nguyên nhân gây sốt vẫn không rõ ràng, tiếp tục làm các xét nghiệm chuyên sâu với chụp bạch cầu gắn nhãn, xạ hình xương, siêu âm Doppler và/hoặc sinh thiết gan, và cân nhắc các chẩn đoán loại trừ, ví dụ bệnh Behget's, sốt địa Trung Hải, sốt giả tạo.
Mất ý thức thoáng qua: ngất và co giật
Chẩn đoán mất ý thức thoáng qua thường dựa vào sự tái diễn, và sự phân tầng nguy cơ là điều thiết yếu để xác định những người cần phải nhập viện, và những người được lượng giá an toàn như bệnh nhân ngoại trú.
Viêm họng: phân tích triệu chứng
Viêm họng bao gồm nhiều loại nguyên nhân, nhưng phổ biến nhất ở những người có khả năng miễn dịch bình thường là viêm họng nhiễm trùng cấp tính, chủ yếu là do virus.
Tương quan bệnh học lâm sàng về dinh dưỡng
Có vô số sự thiếu hụt vitamin và nguyên tố vi lượng, và việc mô tả chúng nằm ngoài phạm vi, tuy nhiên, có một số điều đáng xem xét.
Đau đầu: đánh giá các nguyên nhân thường gặp
Đau đầu là triệu chứng rất thường gặp và thường lành tính. Điều thách thức là phải nhận ra số ít bệnh nhân có bệnh lý nghiêm trọng hoặc cần điều trị đặc hiệu.
Thiếu vitamin D: phân tích triệu chứng
Khi sự hấp thụ canxi ở ruột không cung cấp đủ canxi để duy trì mức canxi máu bình thường, Vit D sẽ ức chế các tế bào tạo xương và kích hoạt các tế bào hủy xương để huy động canxi từ xương.
Khó nuốt: đánh giá các triệu chứng lâm sàng
Nếu không có nguyên nhân nào được xác định trên nội soi tiêu hóa trên, hội chẩn với chuyên gia tiêu hóa để đánh giá bổ sung cho rối loạn vận động, như nuốt barium hoặc đo áp lực thực quản có thể cần thiết.
Phân tích triệu chứng mệt mỏi để chẩn đoán và điều trị
Mệt mỏi có thể là do vấn đề y tế, bệnh tâm thần hoặc các yếu tố lối sống, trong một số trường hợp, nguyên nhân không bao giờ được xác định.
Vàng da: đánh giá bệnh cảnh lâm sàng
Vàng da xảy ra khi có sự rối loạn vận chuyển bilirubin qua tế bào gan có thể tắc nghẽn của ống dẫn mật do viêm hoặc phù nề. Điển hình là sự tăng không tỉ lệ giữa ALT và AST liên quan với ALP và GGT.
