Tốc độ máu lắng và Protein phản ứng C: phân tích triệu chứng

Tốc độ máu lắng (ESR) và protein phản ứng C (CRP) hiện là các chỉ số được sử dụng rộng rãi nhất về phản ứng protein giai đoạn cấp tính được sử dụng để phát hiện các bệnh liên quan đến nhiễm trùng cấp tính và mãn tính, viêm nhiễm, chấn thương, phá hủy mô, nhồi máu và ung thư tiên tiến. Xét nghiệm CRP là một chỉ số nhạy cảm và đáp ứng nhanh hơn so với ESR, thường cho thấy sự gia tăng sớm hơn và mạnh hơn so với ESR trong quá trình viêm cấp tính. Khi phục hồi, sự biến mất của CRP xảy ra trước quá trình bình thường hóa ESR.

Phản ứng giai đoạn cấp tính là một hiện tượng sinh lý bệnh chính đi kèm với viêm và các rối loạn khác. Tập trung vào hiện tượng này lần đầu tiên xảy ra với việc phát hiện ra nồng độ CRP trong huyết thanh tăng cao trong giai đoạn cấp tính của bệnh viêm phổi do phế cầu khuẩn. Khái niệm ban đầu về ESR có từ năm 1918. Phương pháp Westergren vẫn được coi là tiêu chuẩn vàng để đo lường ESR.

Đánh giá đặc điểm

Các phép đo chất phản ứng ở giai đoạn cấp tính rất hữu ích khi kết hợp với việc hỏi bệnh sử kỹ lưỡng và khám thực thể. Vì mức độ ESR và CRP bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, kết quả nên được giải thích dựa trên kết quả lâm sàng.

ESR, đo khoảng cách tính bằng milimét mà hồng cầu rơi ra trong 1 giờ, là một xét nghiệm đơn giản nhưng không đặc hiệu được chỉ định thường xuyên trong thực hành lâm sàng. CRP là một protein phản ứng giai đoạn cấp tính không đặc hiệu được sử dụng để chẩn đoán các rối loạn viêm và nhiễm trùng; nó cũng đóng vai trò là dấu hiệu của bệnh tim mạch (CVD). ESR có ưu điểm là quen thuộc, đơn giản và tài liệu phong phú được biên soạn trong nhiều thập kỷ. Xét nghiệm CRP được tiêu chuẩn hóa, rẻ tiền và được phổ biến rộng rãi. CRP độ nhạy cao không khác với CRP tiêu chuẩn, nhưng đề cập đến xét nghiệm được sử dụng, có khả năng đo mức CRP rất thấp.

Mặc dù sự gia tăng trong nhiều thành phần của phản ứng giai đoạn cấp tính thường xảy ra cùng nhau, nhưng không phải tất cả đều xảy ra đồng đều ở tất cả các bệnh nhân và sự khác biệt giữa ESR và CRP được tìm thấy khá thường xuyên (ví dụ: ESR tăng cùng với CRP bình thường có thể phản ánh giá trị dương tính giả đối với ESR; trong bệnh lupus, phản ứng CRP, nhưng không phải ESR). Hiện tại, việc sử dụng tối ưu các chất phản ứng ở pha cấp tính có thể là để thu được một số phép đo và giải thích kết quả theo bối cảnh lâm sàng.

Chẩn đoán phân biệt

Nồng độ CRP có thể bị ảnh hưởng bởi các lựa chọn lối sống, bệnh đồng thời, liệu pháp dược lý, tuổi tác, giới tính (nữ) và có thể là sắc tộc (ví dụ: người Mỹ gốc Phi).

Các yếu tố làm tăng giá trị CRP bao gồm hút thuốc, tăng chỉ số khối cơ thể, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hội chứng chuyển hóa, tiểu đường loại 2, sử dụng hormone, nhiễm trùng mãn tính (viêm phế quản) và viêm mãn tính (viêm khớp dạng thấp).

Các yếu tố được biết là làm giảm giá trị CRP bao gồm uống rượu vừa phải, tập thể dục, giảm cân và dùng thuốc (statin, fibrate, thiazolidinediones, chất chống viêm, salicylat và steroid).

Mức độ ESR có thể bị ảnh hưởng bởi kinh nguyệt và mang thai, rối loạn huyết học, thuốc men, giới tính, tuổi tác, dân tộc và béo phì.

Các tình trạng có ESR > 100 mm/h bao gồm hình thành áp xe, viêm nội tâm mạc bán cấp do vi khuẩn, viêm tủy xương, viêm động mạch thái dương, bệnh mạch máu collagen, đa u tủy, bệnh bạch cầu/u lympho, khối u và phản ứng quá mẫn với thuốc.

Các yếu tố được biết là làm tăng giá trị ESR bao gồm suy thận mãn tính (viêm thận, thận hư), macroglobulin máu, tăng fibrinogen máu, thiếu máu do thiếu sắt/B12, thuốc (dextran, heparin, methyldopa, thuốc tránh thai, penicillamine, procainamide, theophylline, vitamin A), giới tính nữ, tuổi cao, dân tộc Mỹ gốc Phi và tăng lipid máu.

Các yếu tố được biết là làm giảm mức ESR bao gồm thiếu máu hồng cầu hình liềm, tăng hồng cầu hình cầu, giảm fibrinogen trong máu, bệnh đa hồng cầu, thuốc (aspirin, cortisone, quinine) và suy tim mãn tính.

Biểu hiện lâm sàng

Mặc dù thiếu tính đặc hiệu chẩn đoán, nhưng việc đo nồng độ protein trong giai đoạn cấp tính rất hữu ích trong việc phân biệt giữa tình trạng viêm và không viêm cũng như đánh giá đáp ứng và nhu cầu can thiệp điều trị. Nói chung, ESR tăng khi bệnh nặng hơn và giảm khi bệnh cải thiện. Trong khi ESR thay đổi tương đối chậm thì nồng độ CRP lại thay đổi nhanh hơn. CRP có thể hữu ích khi ESR không rõ ràng hoặc không phù hợp với ấn tượng lâm sàng. Kết quả phải được biểu thị bằng giá trị trung bình của hai xét nghiệm được thực hiện cách nhau 2 tuần. Bệnh nhân có mức trên 10 mg/L nên được kiểm tra các nguồn gây viêm trước khi lặp lại xét nghiệm. Chất phản ứng giai đoạn cấp tính không nên được chỉ định cho mục đích sàng lọc ở những bệnh nhân không có triệu chứng.

Tỷ lệ ESR bình thường đối với nam giới trong độ tuổi từ 20 đến 65 có thể được tính theo kinh nghiệm là tuổi/2; đối với nữ, nó sẽ là (tuổi cộng 10)/2. Hầu hết các đối tượng bình thường có mức CRP <3 mg/L. Mức 3-10 mg/L có thể chỉ ra mức độ viêm nhẹ hoặc các ảnh hưởng khác, chẳng hạn như rối loạn chức năng chuyển hóa, béo phì và kháng insulin. Mức >10 mg/L cho thấy tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng đáng kể, đặc biệt là do vi khuẩn.

Xét nghiệm CRP cũng được khuyến nghị như một biện pháp bổ sung cho đánh giá yếu tố rủi ro truyền thống trong bệnh tim mạch. Nó đã được phát hiện là dấu hiệu mạnh nhất cho CVD trong tương lai, xơ vữa động mạch tổn thương lần đầu và vỡ mảng bám. Ngoài ra, nó có giá trị tiên lượng độc lập cho các cơn đột quỵ và bệnh mạch máu ngoại vi trong tương lai.

Các ứng dụng cụ thể của phép đo chất phản ứng trong giai đoạn cấp tính bao gồm theo dõi các quá trình bệnh như bệnh Crohn, viêm khớp dạng thấp (CRP cao hơn ESR), đau đa cơ do thấp khớp và viêm động mạch tế bào khổng lồ (ESR thường trên 100 mm/h, nhưng CRP có thể nhạy hơn để phát hiện bệnh) và đánh giá tiên lượng không xâm lấn ở bệnh nhân mắc bệnh ác tính. Lupus ban đỏ hệ thống là một ngoại lệ ở chỗ nồng độ CRP thường không tăng, ngoại trừ trong trường hợp nhiễm vi khuẩn.