Đột quỵ: phân tích triệu chứng

2022-12-26 12:03 PM

Đột quỵ được định nghĩa là tình trạng thiếu hụt thần kinh cấp tính kéo dài hơn 24 giờ. Các vấn đề kéo dài dưới 24 giờ được gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Nguyên nhân

Đột quỵ là do tắc nghẽn mạch máu (huyết khối hoặc tắc mạch) dẫn đến thiếu máu cục bộ trong 85% trường hợp và bệnh mạch máu xuất huyết 15% trường hợp.

Các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ bao gồm tăng huyết áp không kiểm soát, tăng lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc lá, bệnh tim, rối loạn đông máu, béo phì và liệu pháp hormone. Đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong phổ biến thứ tư và là biến cố thần kinh cấp tính phổ biến nhất ở Hoa Kỳ.

Đánh giá đặc điểm

Các yếu tố lịch sử cần lưu ý

Thời điểm xuất hiện triệu chứng đột ngột, lần gần đây nhất tại thời điểm ban đầu trước đó.

Thay đổi một bên về kiểm soát vận động, tầm nhìn, dáng đi, sức mạnh hoặc cảm giác.

Các rối loạn thần kinh khác như đau nửa đầu, lupus toàn thân, viêm mạch, rối loạn co giật, xuất huyết não trước đó hoặc chấn thương đầu gần đây.

Đột ngột đau đầu bất thường.

Có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ.

Phát hiện khi thăm khám

Thay đổi trạng thái tinh thần và/hoặc ý thức.

Nói ngọng hoặc nói không phù hợp, mất ngôn ngữ.

Liệt nửa người.

Thay đổi cảm giác.

Khiếm khuyết thị trường, song thị, rung giật nhãn cầu.

Tăng huyết áp.

Rối loạn nhịp tim.

Mất điều hòa và các dáng đi bất thường khác.

Đau mạch máu khi sờ nắn hoặc tiếng thổi, động mạch thái dương và động mạch cảnh.

Ghi lại các phát hiện theo cách tiêu chuẩn với thang đo đột quỵ ban đầu và liên tục trong quá trình tiến triển của đột quỵ.

Các cận lâm sàng

Chụp cắt lớp vi tính (CT) đầu để xác định xuất huyết. CT tưới máu và chụp mạch cũng như hình ảnh cân khuếch tán hình ảnh cộng hưởng từ hứa hẹn cho việc phát hiện sớm hơn các cơn đột quỵ nhỏ hơn.

Công thức máu toàn bộ, với số lượng tiểu cầu, sinh hóa cơ bản, men tim, thời gian prothrombin, tỷ lệ bình thường hóa quốc tế (INR), và thời gian thromboplastin một phần đối với các bệnh tiềm ẩn và đường cơ sở nếu dự đoán điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc thuốc chống đông máu.

Các nghiên cứu đặc biệt như chức năng gan, sàng lọc độc chất, nồng độ cồn trong máu, kháng thể kháng phospholipid, protein S và C, antithrombin III, và những thứ khác nếu được chỉ định bởi bệnh sử hoặc khám thực thể.

Điện tâm đồ giúp chẩn đoán loạn nhịp hoặc tiền căn nhồi máu cơ tim.

Siêu âm tim để hình dung các khiếm khuyết về cấu trúc như lỗ bầu dục hoặc huyết khối trên tường. Siêu âm tim qua thực quản có thể thích hợp nếu lo ngại về lỗ bầu dục hoặc sa van.

Nghiên cứu Doppler động mạch cảnh/nội sọ để tìm bệnh tắc mạch máu hoặc nguồn động mạch gây thuyên tắc động mạch.

Chẩn đoán phân biệt

Chẩn đoán phân biệt của đột quỵ bao gồm đau nửa đầu bất thường, rối loạn co giật, rối loạn chuyển hóa, tình trạng tâm thần (phản ứng chuyển đổi cuồng loạn và tăng thông khí), và khối u có xuất huyết.

Tiếp cận lâm sàng

Với sự sẵn có của liệu pháp tiêu sợi huyết, việc chẩn đoán nhanh khi đến khám đã trở nên quan trọng. Bệnh sử và khám thực thể nên được hoàn thành càng nhanh càng tốt, đặc biệt chú ý đến khám thần kinh. Đánh giá định lượng về sức mạnh và chức năng ở bên bị ảnh hưởng nên được ghi lại để so sánh với các lần kiểm tra tiếp theo (ưu tiên Thang điểm đột quỵ NIH). Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm được chỉ định để đánh giá các yếu tố bắt chước đột quỵ và chụp CT đầu không cản quang để loại trừ xuất huyết, miễn là bệnh nhân ổn định về mặt lâm sàng.

Các biện pháp can thiệp thích hợp để kiểm soát huyết áp, co giật, tăng đường huyết và rối loạn nhịp tim nên tiến hành đồng thời với việc đánh giá.

Acetyl salicylic acid (ASA) và liệu pháp dipyridamole vượt trội hơn so với ASA đơn độc trong phòng ngừa thứ phát nhưng không rõ ràng so với clopidogrel đơn độc. Kháng đông hoàn toàn chỉ phù hợp với thuyên tắc tim gây đột quỵ. Việc sử dụng statin và đo lipid nên được xem xét cho tất cả các bệnh nhân đột quỵ. Mức LDL tối ưu là <100 mg/dl hoặc <70 mg/dl nếu bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ đột quỵ bao gồm đái tháo đường, tiền sử đột quỵ trước đó, tăng huyết áp, tăng đông máu hoặc hút thuốc lá.

Bài viết cùng chuyên mục

Thiếu máu trong bệnh mạn tính

Tình trạng giảm erythropoietin ít khi là nguyên nhân quan trọng gây sản xuất hồng cầu dưới mức từ trong suy thận, khi đó erythropoietin giảm là một quy luật.

Protein niệu: phân tích triệu chứng

Sự bài tiết liên tục albumin trong khoảng từ 30 đến 300 mg/ngày (20–200 <g/phút) được gọi là albumin niệu vi lượng, trong khi các giá trị trên 300 mg/ngày được gọi là albumin niệu đại thể.

Lập luận chẩn đoán từ các dấu hiệu và triệu chứng

Dấu hiệu và triệu chứng thu tương tự như các xét nghiệm, thông tin và kết quả thu được được đánh giá theo cùng một cách và tuân theo các quy tắc và tiêu chuẩn bằng chứng giống nhau.

Tiếp cận chẩn đoán bệnh nhân bị bệnh nặng

Việc tiếp cận hầu hết, nếu không phải tất cả, bệnh nhân trong tình huống cấp tính, trước tiên phải xác định không bị ngừng tim phổi và không có xáo trộn lớn các dấu hiệu sinh tồn.

Vàng da: phân tích triệu chứng

Bilirubin được hình thành chủ yếu thông qua sự phân hủy trao đổi chất của các vòng heme, chủ yếu là từ quá trình dị hóa của các tế bào hồng cầu.

Tim to: phân tích triệu chứng

Tim to là do quá tải áp lực và phì đại cơ của một hoặc nhiều buồng tim, quá tải thể tích với sự giãn nở của các buồng tim hoặc bệnh cơ tim.

Định hướng chẩn đoán khó nuốt

Bệnh nhân với khó nuốt cần loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng, trừ khi tiền sử chỉ ra vấn đề miệng hầu, kiểm tra thực quản để loại trừ tắc nghẽn cơ học.

Định hướng chẩn đoán nôn ra máu

Nôn ra máu đỏ tươi hoặc máu cục là dấu hiệu của máu đang tiếp tục chảy và là một cấp cứu nội khoa, nếu máu màu đen, có hình hạt café là gợi ý của chảy máu đã cầm hoặc chảy máu tương đối nhẹ.

Phù gai thị: phân tích triệu chứng

Phù gai thị thực sự luôn đi kèm với tăng áp lực nội sọ, chẩn đoán phân biệt đối với phù gai thị gồm chấn thương, khối u nội sọ, hẹp cống não, giả u não (tăng áp lực nội sọ vô căn.

Phân tích và quyết định trong chẩn đoán bệnh lý

Thông thường, cây quyết định được sử dụng để đại diện cho các lựa chọn thay thế khác nhau, với các xác suất được chỉ định cho các lựa chọn thay thế và tiện ích gắn liền với các kết quả có thể xảy ra.

Khối u vú: đặc điểm khi thăm khám lâm sàng

Đối với bất kỳ bệnh nhân sau mãn kinh có tổn thương dạng nốt khu trú cần chuyển bệnh nhân làm bộ 3 đánh giá ngay. Đối với bệnh nhân tiền mãn kinh, thăm khám lại sau kỳ kinh tiếp theo và chuyển làm 3 đánh giá nếu vẫn còn những tổn thương dạng nốt khu trú đó.

Các nguyên nhân thần kinh của ngất

Các bệnh rễ và dây thần kinh khác có hạ huyết áp tư thế gồm hội chứng Guillain Barre, thoái hóa dạng bột tiên phát, bệnh dây thần kinh do porphyrin niệu cấp, và trong ung thư biểu mô.

Các biểu hiện thường gặp trong bệnh nội tiết

Gen gây béo sản xuất ra leptin, một cytokin do các tế bào mỡ tiết ra nhằm đối phó với sự cất giữ chất mỡ. Khi béo lên, leptin sẽ tác động đến vùng dưới đồi

Giao hợp đau: phân tích triệu chứng

Giao hợp đau, thuật ngữ này thường được sử dụng liên quan đến rối loạn chức năng tình dục nữ, một tỷ lệ nhỏ nam giới cũng bị chứng đau khi giao hợp.

Đau thắt ngực từng cơn: đánh giá triệu chứng đau ngực

Nhiều bệnh nhân không thể chẩn đoán chắc chắn. Đánh giá lại những bệnh nhân mà xét nghiệm không đi đến kết luận đau thắt ngực hoặc nguy cơ cao bệnh mạch vành nếu triệu chứng dai dẳng.

Tăng bạch cầu ái toan: phân tích triệu chứng

Bạch cầu ái toan phát triển từ tiền chất myeloid trong tủy xương thông qua hoạt động của ít nhất ba cytokine tạo máu. Interleukin-5 (IL-5) đặc hiệu cho quá trình biệt hóa bạch cầu ái toan.

Cổ trướng: phân tích triệu chứng

Cổ trướng là do giãn động mạch ngoại vi ở bệnh nhân xơ gan, tăng áp tĩnh mạch cửa gây ra tăng áp lực xoang, gây ra sự giãn động mạch nội tạng và ngoại biên qua trung gian oxit nitric.

Chóng mặt: phân tích triệu chứng

Chóng mặt thực sự được đặc trưng bởi ảo giác chuyển động, cảm giác cơ thể hoặc môi trường đang chuyển động, bệnh nhân thấy xoay hoặc quay.

Nguyên tắc chăm sóc rối loạn ở người già (lão khoa)

Dấu hiệu bệnh thường không điển hình ở bệnh nhân cao tuổi. Một rối loạn trong một hệ thống cơ quan có thể dẫn đến các triệu chứng trong bối cảnh đan xen, đặc biệt là bị ảnh hưởng bởi bệnh từ trước.

Mê sảng ở người cao tuổi

Mặc dù các bệnh nhân lớn tuổi bị kích động sâu sắc thường nói đến cái tâm khi xem xét tình trạng mê sảng, nhiều cơn mê sảng tinh tế hơn.

Đi tiểu ra máu: các nguyên nhân thường gặp

Tiểu máu đại thể gợi ý nghĩ nhiều đến bệnh lý đường tiểu và luôn đòi hỏi phải đánh giá thêm. Tiểu máu vi thể thường tình cờ phát hiện ở bệnh nhân không có triệu chứng và thách thức nằm ở việc phân biệt các nguyên nhân lành tính với các bệnh lý nghiêm trọng.