Thiếu máu: phân tích triệu chứng

2023-04-25 11:04 AM

Thiếu máu chỉ là một triệu chứng của bệnh chứ không phải bản thân bệnh. Bất cứ khi nào thiếu máu được tìm thấy, nguyên nhân phải được tìm kiếm.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Thiếu máu, nói một cách đơn giản, là quá ít tế bào hồng cầu (RBCs). Ở nam giới, nó thường được định nghĩa là huyết sắc tố <13,5 g/dL hoặc hematocrit <41,0% và ở phụ nữ là huyết sắc tố <12,0 g/dL hoặc hematocrit <36,0%. Điều quan trọng cần nhớ là thiếu máu chỉ là một triệu chứng của bệnh chứ không phải bản thân bệnh.

Bất cứ khi nào thiếu máu được tìm thấy, nguyên nhân phải được tìm kiếm.

Nguyên nhân

Các nguyên nhân gây thiếu máu có thể được chia thành ba loại chính:

Giảm sản xuất

Thiếu máu xảy ra khi tốc độ sản xuất hồng cầu thấp hơn tốc độ phá hủy hồng cầu. Sản lượng giảm có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó có thiếu chất dinh dưỡng. Giảm lượng ăn vào hoặc kém hấp thu các chất dinh dưỡng như sắt, vitamin B12 hoặc folate có thể làm giảm sản xuất hồng cầu. Rối loạn tủy xương như thiếu máu bất sản, loạn sản tủy hoặc thâm nhiễm khối u cũng có thể làm giảm sản xuất hồng cầu.

Bệnh nhân đang hóa trị hoặc xạ trị có thể bị ức chế tủy xương.

Tăng hủy hồng cầu

Vòng đời hồng cầu bình thường là 120 ngày; một số tình huống có thể làm giảm sự sống sót của hồng cầu. Thiếu máu tán huyết là kết quả của sự phá hủy hồng cầu tăng lên. Có những nguyên nhân di truyền gây thiếu máu tán huyết, bao gồm bệnh hồng cầu hình cầu di truyền, thiếu máu hồng cầu hình liềm và bệnh thalassemia. Thiếu máu tán huyết mắc phải bao gồm tự miễn dịch, ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối và hội chứng urê huyết tán huyết.

Mất máu

Mất máu cho đến nay là nguyên nhân phổ biến nhất của bệnh thiếu máu.

Đôi khi, nguồn chảy máu có thể rõ ràng, chẳng hạn như trong một chấn thương, hoặc nó có thể là ẩn như chảy máu đường tiêu hóa. Ở phụ nữ, chảy máu kinh nguyệt luôn luôn nên được xem xét.

Đánh giá đặc điểm

Hỏi bệnh sử kỹ lưỡng nên bao gồm các câu hỏi liên quan đến các triệu chứng như mệt mỏi, choáng váng, sốt, sụt cân và đổ mồ hôi ban đêm. Lịch sử phụ khoa nên được thực hiện ở phụ nữ. Bệnh nhân nên được hỏi liệu họ đã từng bị thiếu máu trước đây hay có tiền sử gia đình bị thiếu máu hoặc rối loạn chảy máu. Tiền sử dinh dưỡng cũng nên được thu thập để đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng có thể xảy ra; điều này đặc biệt quan trọng ở bệnh nhân cao tuổi và nghiện rượu. Các vấn đề đồng thời cũng có thể góp phần vào sự phát triển của bệnh thiếu máu bao gồm suy thận, điều trị ung thư và ức chế miễn dịch. Một tiền sử dùng thuốc kỹ lưỡng cũng nên được thực hiện; bất kỳ chất bổ sung thảo dược nào được bệnh nhân sử dụng đều cần được lưu ý.

Các phát hiện thích hợp bao gồm da và kết mạc xanh. Da hoặc củng mạc có thể bị đổi màu do vàng da. Xuất huyết cũng có thể chỉ ra sự bất thường của tiểu cầu. Khám tim mạch có thể phát hiện tiếng thổi tâm thu hoặc nhịp tim nhanh. Khám bụng có thể có ý nghĩa đối với lách to, điều này có thể gợi ý rối loạn tăng sinh tế bào lympho.

Công thức máu toàn bộ (CBC) là điều cần thiết. Điều này không chỉ cho giá trị của huyết sắc tố và hematocrit mà còn cho số lượng bạch cầu và số lượng tiểu cầu. Đây là những điều quan trọng trong việc đánh giá pancytopenia. Công thức máu cũng nên bao gồm thể tích tiểu cầu trung bình (MCV), cho biết kích thước trung bình của hồng cầu và giúp chẩn đoán. Xét nghiệm bổ sung có thể bao gồm các nghiên cứu về sắt: ferritin, tổng khả năng liên kết sắt (TIBC) và phần trăm bão hòa sắt. Sự thiếu hụt vitamin có thể được đánh giá bằng mức vitamin B12 và folate trong hồng cầu. Số lượng hồng cầu lưới cũng hữu ích trong việc xác định xem tủy xương có phản ứng phù hợp với mức độ thiếu máu hay không. Nếu nghi ngờ rối loạn di truyền, có thể cần điện di huyết sắc tố. Phết máu ngoại vi cũng hữu ích trong nhiều trường hợp.

Chẩn đoán

Cách đơn giản nhất để xác định chẩn đoán thiếu máu là thực hiện theo phương pháp ba bước.

Bước một. Phân loại thiếu máu thành hồng cầu nhỏ, hồng cầu bình thường hoặc hồng cầu to trên cơ sở MCV.

Bước hai. Xác định xem pancytopenia có hiện diện hay không. Nếu số lượng bạch cầu và tiểu cầu cũng giảm, điều này cho thấy sự suy giảm của tất cả các dòng tế bào do tủy xương tạo ra. Nếu phát hiện thấy giảm toàn thể huyết cầu, việc kiểm tra tủy xương hầu như luôn luôn cần thiết.

Bước ba. Xác định nguyên nhân gây thiếu máu bằng cách đánh giá số lượng hồng cầu lưới. Giá trị này giúp xác định liệu tủy xương có phù hợp với tình trạng thiếu máu hay không.

Chẩn đoán phân biệt

Thiếu máu hồng cầu nhỏ

Thiếu máu của bệnh mãn tính. Giảm sắt và giảm TIBC; tăng ferritin.

Thiếu máu sideroblastic. Sắt tăng và TIBC bình thường; tăng ferritin. Phết phết tế bào ngoại vi cho thấy các nguyên bào sideroblast hình vòng và ưa bazơ.

Thiếu máu do thiếu sắt. Giảm sắt và tăng TIBC. Ferritin <12 <g/L rất gợi ý thiếu sắt.

Thalassemia. MCV rất thấp (thường <70 fL); nghiên cứu sắt bình thường.

Vết phết tế bào ngoại vi có thể cho thấy hiện tượng stippling basophilic. Điện di huyết sắc tố là cần thiết để chẩn đoán.

Thiếu máu hồng cầu bình thường

xuất huyết. Tìm kiếm nguồn mất máu. Thực hiện một hemoccult của phân

Thiếu glucose-6-photphat.

Thiếu máu tán huyết tự miễn. Coombs tích cực

Bệnh màng não. Tăng tế bào hình cầu di truyền với lách to có thể xuất hiện khi khám thực thể.

Thiếu máu hồng cầu to

Thiếu vitamin B12 hoặc folate. Nồng độ vitamin B12 và folate huyết thanh thấp. Phết tế bào ngoại vi cho thấy bạch cầu trung tính tăng phân đoạn.

Thiếu vitamin B12 cũng có thể có những phát hiện về thần kinh.

Bệnh gan. Xét nghiệm chức năng gan tăng cao, aspartate aminotransferase và alanine aminotransferase. Vết phết tế bào ngoại vi có thể tiết lộ các tế bào đích và tế bào thúc đẩy.

Bài viết cùng chuyên mục

Phân tích triệu chứng mất ngủ để chẩn đoán và điều trị

Mất ngủ nguyên phát không phổ biến và là do rối loạn nội tại của chu kỳ ngủ thức, chứng mất ngủ thứ phát phổ biến hơn nhiều.

Viêm gan: phân tích triệu chứng

Viêm gan A phổ biến nhất đối với viêm gan cấp tính và viêm gan B và viêm gan C hầu hết dẫn đến nhiễm trùng mãn tính. Vi-rút viêm gan D có thể đồng nhiễm hoặc bội nhiễm. Viêm gan E ở các quốc gia kém phát triển.

Khàn tiếng: phân tích triệu chứng

Hầu hết các trường hợp khàn tiếng đều tự cải thiện, cần phải xem xét các nguyên nhân bệnh lý quan trọng, đặc biệt là trong những trường hợp kéo dài hơn một vài tuần.

Đau ngực, chẩn đoán và điều trị

Thiếu máu cơ tim thường được mô tả là tức nặng, đau cảm giác áp lực, thắt chặt, ép, chứ không phải là nhói sắc nét hoặc co thắt

Chảy máu trực tràng: phân tích triệu chứng

Đánh giá ban đầu nên xác định mức độ nghiêm trọng và sự ổn định huyết động của bệnh nhân và xác định nguồn gốc của chảy máu là đường tiêu hóa trên hoặc dưới về bản chất.

Rối loạn sắc tố: phân tích triệu chứng

Với một số rối loạn sắc tố, nguyên nhân có thể dễ dàng được xác định là do di truyền, do ánh nắng mặt trời, do thuốc, nhiễm trùng hoặc viêm. Trong một số trường hợp, nguyên nhân ít rõ ràng hơn.

Khám lâm sàng: hướng dẫn thực hành thăm khám

Cần nâng cao sự ấn tượng về chức năng tâm thần cao hơn trong quá trình hỏi bệnh. Nếu phát hiện những bất thường liên quan khi thăm khám lâm sàng thường quy, tiến hành đánh giá chi tiết các hệ thống có liên quan.

Tiếng thổi tâm trương: phân tích triệu chứng khi nghe tim

Tiếng thổi tâm trương thường do hẹp van hai lá hoặc van ba lá hoặc hở van động mạch chủ hoặc van động mạch phổi, tiếng thổi tâm trương thường không được coi là bệnh lý.

Hôn mê và rối loạn ý thức: đánh giá chẩn đoán nguyên nhân

Giảm điểm glasgows thường phổ biến sau cơn co giật, nhưng nhớ rằng khởi phát cơn co giật có thể được làm dễ bởi nhiều nguyên nhân bao gồm hạ glucose máu, chấn thương đầu ± tụ máu nội sọ, hội chứng cai rượu, quá liều thuốc.

Đánh giá nhồi máu cơ tim không có ST chênh/ đau thắt ngực không ổn định

Phân tầng nguy cơ bệnh nhân bằng thang điểm TIMI hoặc các thang điểm khác. Cho dù bệnh nhân có biến chứng hay đau ngực tiếp diễn, nên theo dõi điện tâm đồ liên tục cho bệnh nhân nguy cơ trung bình.

Đau bụng cấp: vị trí hướng lan và tính chất của đau khi chẩn đoán

Những nguyên nhân gây ra đau bụng cấp được liệt kê dươi đây. Những số trong ngoặc tương ứng với những vùng khác nhau của bụng, được thể hiện ở hình, nơi mà cơn đau nổi bật, điển hình nhất.

Chứng rậm lông: phân tích triệu chứng

Rậm lông có thể báo hiệu một rối loạn bệnh lý và cũng có tác động tiêu cực đến lòng tự trọng của bệnh nhân, vì vậy việc nhận biết nguyên nhân và đánh giá tình trạng này là rất quan trọng.

Nguy cơ tự tử: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Tự tử thường được coi là một quyết định đạo đức mâu thuẫn với nhiều giá trị tôn giáo và xã hội, đối với nhiều cá nhân cố gắng hoặc tự tử, chất lượng cuộc sống đã trở nên cạn kiệt đến mức không còn lựa chọn nào khác.

Đau mắt đỏ: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân chính của đau mắt đỏ là do nhiễm trùng hoặc chấn thương đối với các cấu trúc giải phẫu khác nhau của mắt, bệnh mô liên kết hoặc bệnh mắt nguyên phát cũng có thể biểu hiện bằng mắt đỏ.

Nguy cơ té ngã: cách thực hiện đánh giá dáng đi

Sự an toàn và vững chắc chung; bất thường dáng đi một bên (đột quỵ, tổn thương thần kinh ngoại biên, bệnh khớp, đau); bước đi ngắn, lê chân (bệnh Parkinson, bệnh lý mạch máu não lan tỏa); dáng đi bước cao.

Chẩn đoán bệnh lý: tổng hợp các bước của quá trình

Phương pháp chính xác để đạt được chẩn đoán có thể sẽ có phần khó hiểu cho những người mới bắt đầu thực hành lâm sàng. Những người chẩn đoán giỏi lúc nào cũng sử dụng một vài kỹ năng bổ trợ mà đã thu lượm được qua hàng năm hoặc hàng chục năm kinh nghiệm.