Tâm trạng lo lắng: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Trải nghiệm về sự lo lắng có mặt khắp nơi trong xã hội. Lo lắng có thể là một phần của phản ứng thích nghi hoặc bảo vệ trước mối đe dọa (ví dụ: phản ứng chiến đấu–đóng băng–bỏ chạy) hoặc phản ứng tự nhiên đối với căng thẳng về thể chất và cảm xúc, nhưng nó cũng có thể gây suy nhược và gây lo ngại nghiêm trọng về sức khỏe. Về cốt lõi, lo lắng là một trải nghiệm phức tạp về tâm linh-tâm sinh lý đòi hỏi phải được đánh giá và điều trị toàn diện. Rối loạn lo âu không được chẩn đoán góp phần vào việc sử dụng không phù hợp hoặc sử dụng quá mức các nguồn lực chăm sóc sức khỏe, nhưng có đến 80% người mắc chứng rối loạn lo âu có thể được giúp đỡ đáng kể thông qua điều trị thích hợp.

Nguyên nhân

Nhiều yếu tố góp phần vào cả sự phát triển và trải nghiệm của sự lo lắng. Chúng bao gồm khuynh hướng di truyền/thần kinh, tiền sử gia đình, các yếu tố gây căng thẳng cấp tính và mãn tính, các nguồn lực để đối phó, các bệnh kèm theo và sức khỏe thể chất tổng thể. Các phản ứng lo lắng tột độ, được gọi là rối loạn lo âu, thường đi kèm với rối loạn tâm trạng hoặc sử dụng chất gây nghiện hoặc các tình trạng sức khỏe mãn tính khác (ví dụ: các vấn đề về hô hấp và ung thư). Rối loạn lo âu thường bao gồm các triệu chứng suy nhược về thể chất và cảm xúc và có thể ít nhất một phần là do các vấn đề y tế ban đầu như cường giáp hoặc thiếu oxy. Do đó, những bệnh nhân lo lắng đến phòng cấp cứu hoặc cơ sở chăm sóc ban đầu với những phàn nàn khó đánh giá và chẩn đoán.

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ, 40 triệu người Mỹ trưởng thành (18%) bị rối loạn lo âu bất kỳ lúc nào. Các ước tính về tỷ lệ mắc các chứng rối loạn lo âu khác nhau tùy theo từng nghiên cứu nhưng nhìn chung như sau: rối loạn lo âu lan tỏa (GAD)-6,8 triệu (nữ gấp đôi nam); rối loạn ám ảnh cưỡng chế-3,3 triệu (phổ biến như nhau ở nam và nữ); rối loạn hoảng sợ-6 triệu (nữ gấp đôi nam); rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD)-7,7 triệu (nữ nhiều hơn nam); rối loạn lo âu xã hội-15 triệu (phổ biến như nhau ở nam và nữ); và nỗi ám ảnh cụ thể-19,2 triệu (nữ nhiều gấp đôi nam). Các rối loạn lo âu khác nhau ảnh hưởng đến khoảng 10% bệnh nhân được chăm sóc ban đầu.

Đánh giá đặc điểm

Bệnh nhân bị rối loạn lo âu thường mô tả các triệu chứng thực thể như đau ngực, chóng mặt, đánh trống ngực, mệt mỏi, khó thở, run, đổ mồ hôi, đau cơ hoặc căng thẳng, hoặc nhiều vấn đề về đường tiêu hóa. Các triệu chứng tâm lý phổ biến có thể bao gồm căng thẳng và lo lắng, sợ chết hoặc phát điên, hoặc cảm giác không thực tế hoặc xa rời bản thân.

Một số bệnh nhân cho rằng sự lo lắng của họ là do các triệu chứng thể chất (“Tất nhiên, tôi đã lo lắng. Tôi nghĩ mình đang bị đau tim”).

Do đó, việc đánh giá các rối loạn lo âu nên bao gồm bản chất, tần suất và thời gian của các triệu chứng trước đó và mức độ mà các triệu chứng đã ảnh hưởng đến cuộc sống và hoạt động của cá nhân.

Bệnh nhân cũng nên được hỏi về các yếu tố thúc đẩy các triệu chứng, bao gồm các yếu tố gây căng thẳng, bối cảnh xã hội cụ thể, thuốc (ví dụ: chất kích thích) và việc sử dụng các loại thuốc khác (ví dụ: caffein và cocain).

Các câu hỏi về tình trạng y tế tổng quát của bệnh nhân (ví dụ: cường giáp) cũng phù hợp.

Như với tất cả các bệnh nhân, những người có bệnh cảnh lâm sàng bị nghi ngờ bao gồm một phần đáng kể của chứng lo âu nên được kiểm tra cẩn thận. Mức độ khám sức khỏe nên được quyết định bởi sức khỏe cá nhân và lịch sử y tế của bệnh nhân.

Khám thực thể có thể bao gồm các nội dung sau: huyết áp (tăng huyết áp và giảm thể tích tuần hoàn), tim mạch (đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim, suy tim sung huyết và bệnh van tim), hô hấp (bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, thuyên tắc phổi và viêm phổi) và thần kinh (khối u, bệnh não và chóng mặt).

Bệnh nhân thường có biểu hiện kích động thần kinh, giao tiếp bằng mắt ngắt quãng, nói năng hơi gượng ép, và trong bối cảnh chăm sóc ban đầu, lo lắng tập trung vào các mối quan tâm về cơ thể được mô tả trong văn bản trước.

Các xét nghiệm hữu ích bao gồm canxi huyết thanh (hạ canxi máu), hematocrit (thiếu máu) và hormone kích thích tuyến giáp (cường giáp/suy giáp). Tùy thuộc vào tình huống lâm sàng, một bài kiểm tra gắng sức để đánh giá cơn đau ngực hoặc các xét nghiệm khác để loại trừ các nguyên nhân thực thể, chẳng hạn như sàng lọc thuốc, đo oxy (thiếu oxy), glucose (hạ đường huyết) và chất điện giải, cũng có thể hữu ích.

Rối loạn lo âu lan tỏa được đặc trưng bởi sự lo lắng dai dẳng và quá mức về một số vấn đề trong hầu hết các ngày trong khoảng thời gian ít nhất là 6 tháng. Rối loạn lo âu lan tỏa thường bắt đầu ở tuổi trưởng thành sớm, trầm trọng hơn bởi các yếu tố gây căng thẳng trong hoàn cảnh và thường liên quan đến sự kết hợp của các triệu chứng tâm lý và thể chất.

Rối loạn hoảng sợ, có hoặc không có chứng sợ khoảng rộng, biểu hiện bằng các cơn hoảng sợ tái diễn-các đợt lo lắng rời rạc liên quan đến khó thở, sợ chết, sắp chết hoặc mất kiểm soát, tim đập thình thịch, đổ mồ hôi, đau ngực, dị cảm, run rẩy và buồn nôn. Các cơn hoảng loạn có thể bị kích động bởi các yếu tố hoặc tình huống gây căng thẳng có thể xác định được nhưng dường như thường “xuất hiện bất ngờ”. Những người mắc chứng rối loạn hoảng sợ có thể quá sợ hãi khi ở trong một tình huống mà họ lại có một cơn hoảng loạn khác và không thể trốn thoát đến mức họ phát triển chứng sợ khoảng rộng (một nỗi sợ hãi tột độ khi ở những nơi rộng rãi hoặc đông đúc, thường góp phần khiến các cá nhân không muốn rời khỏi sự an toàn được coi là nhà của họ).

Rối loạn căng thẳng cấp tính (ASD) và rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) được đặc trưng bởi việc tái trải nghiệm (thông qua những suy nghĩ xâm nhập, hồi tưởng và ác mộng) một trải nghiệm cực kỳ đau thương và có thể đe dọa đến tính mạng (ví dụ: hãm hiếp, giết người, tai nạn xe cơ giới và chiến tranh), sau đó là kích động quá mức, hoảng loạn, tâm trạng chán nản, rối loạn giấc ngủ và cảnh giác cao độ. Cá nhân thường cố gắng tránh những ký ức này hoặc khả năng gặp lại nguy hiểm thông qua việc làm tê liệt, phân ly, đàn áp và thay đổi hành vi. Sự khác biệt chính giữa ASD và PTSD là thời gian của các triệu chứng (nghĩa là trong PTSD, các triệu chứng kéo dài hơn 1 tháng).

Ám ảnh cụ thể là lo lắng quá mức do tiếp xúc với một đối tượng hoặc tình huống cụ thể gây sợ hãi. Những nỗi ám ảnh phổ biến bao gồm sợ động vật hoặc côn trùng, môi trường tự nhiên (ví dụ: độ cao, bão và nước), vết thương hoặc các tình huống (ví dụ: đường hầm, cầu, thang máy, bay và lái xe).

Nỗi ám ảnh xã hội là sự lo lắng quá mức do tiếp xúc với các tình huống xã hội hoặc hoạt động và những cá nhân hoặc môi trường xung quanh không quen thuộc. Kết quả là, những người mắc chứng ám ảnh xã hội tránh những loại tình huống này.

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế được đặc trưng bởi những ám ảnh gây lo lắng (ví dụ: vi trùng trên tay) và hành vi cưỡng chế (các hành vi nhằm giảm bớt lo lắng như rửa tay). Nỗi ám ảnh thường rơi vào một hoặc nhiều loại sau: nhiễm trùng/lây lan, an toàn, tôn giáo, tình dục, cái chết/cái chết và trật tự.

Phản ứng điều chỉnh với các đặc điểm lo lắng là tình trạng bệnh nhân cảm thấy lo lắng đáng kể khi phản ứng với một yếu tố gây căng thẳng cụ thể, chẳng hạn như một sự kiện lớn trong cuộc sống hoặc xung đột giữa các cá nhân. Để đủ điều kiện cho chẩn đoán này, mức độ lo lắng nên được đánh giá là nhiều hơn dự kiến trong các trường hợp. Ngoài những điều kiện này, bác sĩ lâm sàng nên điều tra khả năng tâm trạng, lạm dụng chất gây nghiện và các rối loạn tâm thần khác.

Hầu hết các bệnh nhân lo lắng đều có mặt tại cơ sở chăm sóc ban đầu với trọng tâm chính là toàn trạng và các triệu chứng của họ hơn là “tâm trí của họ”. Nhưng chắc chắn, có một thành phần đáng kể của sự lo lắng, sợ hãi và e ngại trong nền. Bởi vì chỉ tập trung vào các phàn nàn về thể chất (ví dụ: đau ngực và chóng mặt) có thể che khuất chẩn đoán, điều quan trọng là phải hỏi bệnh nhân về trạng thái tâm lý, hoàn cảnh sống và các yếu tố gây căng thẳng hiện tại cũng như đánh giá họ về các vấn đề y tế tiềm ẩn.