Vô kinh: phân tích triệu chứng

2023-03-29 03:17 PM

Vô kinh là một thuật ngữ lâm sàng dùng để mô tả tình trạng không có kinh nguyệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Nó có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Vô kinh là một thuật ngữ lâm sàng dùng để mô tả tình trạng không có kinh nguyệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Nó có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn.

Vô kinh thường được chia thành dạng nguyên phát và dạng thứ phát.

Vô kinh nguyên phát

Nó được định nghĩa là không có kinh nguyệt ở tuổi 15 hoặc 16 nếu có sự phát triển bình thường và có các đặc điểm sinh dục phụ và ở tuổi 13 nếu không có các đặc điểm sinh dục phụ. Nếu đau vùng chậu theo chu kỳ đều đặn mà không chảy máu, đánh giá cụ thể về tắc nghẽn dòng chảy ra có thể được xem xét ở tuổi 13 hoặc trẻ hơn.

Vô kinh thứ phát

Nó được định nghĩa là không có kinh nguyệt trong hơn ba chu kỳ ở những phụ nữ có chu kỳ khá đều đặn trong quá khứ hoặc 6 tháng ở những phụ nữ trước đây đã có kinh nguyệt.

Nguyên nhân của vô kinh nguyên phát và thứ phát có thể được chia thành bốn loại:

Vùng dưới đồi/tuyến yên (25%). Buồng trứng không đáp ứng với kích thích vùng dưới đồi-tuyến yên. Điều này có thể là do thiếu hụt hormone giải phóng gonadotropin (GnRH) bẩm sinh (khi kết hợp với chứng mất khứu giác là hội chứng Kallmann), vô kinh vùng dưới đồi chức năng (bài tiết GnRH vùng dưới đồi bất thường), bệnh tuyến yên (chẳng hạn như bệnh thâm nhiễm và khối u), hoặc tăng prolacten máu.

Buồng trứng (50%). Đó là suy buồng trứng nguyên phát do rối loạn sinh dục (hội chứng Turner), hội chứng nữ hóa tinh hoàn, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), viêm buồng trứng tự miễn và hóa trị hoặc xạ trị.

Bất thường đường ra (20%). Müllerian agenesis (không có tử cung, ống dẫn trứng hoặc tử cung) và màng trinh không có lỗ.

Các nguyên nhân hiếm gặp khác (5%). Bất thường thụ thể và thiếu hụt enzyme như hội chứng không nhạy cảm hoàn toàn với androgen và thiếu hụt 5α-reductase.

Nguyên nhân vô kinh thứ phát:

Nguyên nhân phổ biến nhất của vô kinh thứ phát là mang thai. Các nguyên nhân khác theo thứ tự tần suất giảm dần là do buồng trứng (40%), vùng dưới đồi (35%), tuyến yên (19%), tử cung/đường ra (9%) và các nguyên nhân khác (1%).

Vùng dưới đồi. Vô kinh vùng dưới đồi chức năng (giảm bài tiết GnRH không rõ nguyên nhân; các yếu tố nguy cơ bao gồm thiếu hụt dinh dưỡng do giảm cân và tập thể dục), các bệnh thâm nhiễm (ung thư hạch và bệnh sacoit), hoặc các bệnh toàn thân.

Tuyến yên. Các khối u (u tiết prolactin, u tiết hormone vỏ thượng thận và u tuyến), bệnh to cực, hội chứng Sheehan, chiếu xạ vùng đầu, các bệnh thâm nhiễm như bệnh hemochromatosis và tăng prolactin máu.

Buồng trứng. Suy buồng trứng nguyên phát hoặc suy buồng trứng sớm (suy giảm tế bào trứng trước 40 tuổi) và PCOS.

Tắc nghẽn tử cung/đường ra. hội chứng Asherman.

Những người khác bao gồm rối loạn chức năng tuyến giáp.

Đánh giá đặc điểm

Tiền sử bệnh nên bao gồm tiền sử kinh nguyệt và tiền sử sản khoa chi tiết, tiền sử bệnh án và phẫu thuật, tiền sử xã hội, thuốc men và các yếu tố nguy cơ gây vô kinh. Tiền sử kinh nguyệt và sản khoa nên bao gồm ngày của kỳ kinh cuối cùng nếu biết, tần suất và thời gian có kinh, sử dụng biện pháp tránh thai, số lần mang thai, số lần sinh, sảy thai và phá thai tự chọn. Các triệu chứng khác bao gồm không dung nạp lạnh hoặc nóng, thay đổi giọng nói, tóc quá nhiều, giảm hoặc tăng cân, cường độ tập thể dục, nhức đầu, khiếm khuyết thị trường, giao hợp đau và các dấu hiệu thiếu hụt estrogen (bốc hỏa, khô âm đạo và ngủ không ngon giấc).

Cần phải khám sức khỏe toàn diện, bao gồm chiều cao, cân nặng và chỉ số BMI, và khám vùng chậu hoàn chỉnh. Đánh giá tâm trạng, tình trạng dinh dưỡng và khoang miệng (khám răng để phát hiện chứng cuồng ăn) cũng rất quan trọng.

Mụn trứng cá, rậm lông, bệnh gai đen, bướu trâu, sự hiện diện và phân bố của lông mu/nách, dễ bị bầm tím, bướu cổ, cổ có màng và tiết sữa là những đặc điểm có thể giúp chẩn đoán.

Vô kinh kèm theo rậm lông có thể gợi ý PCOS hoặc khối u tiết androgen của buồng trứng hoặc tuyến thượng thận.

Chẩn đoán

Bước đầu tiên trong chẩn đoán là loại trừ khả năng mang thai bằng cách thực hiện xét nghiệm gonadotropin màng đệm β-người trong huyết thanh hoặc nước tiểu. Các xét nghiệm khác trong phòng thí nghiệm bao gồm hormone kích thích tuyến giáp, prolactin huyết thanh, hormone kích thích nang trứng (FSH) (mức cao cho thấy suy buồng trứng), estradiol (mức thấp với FSH thấp cho thấy suy sinh dục vùng dưới đồi), và tổng testosterone và dehydroepiandrosterone-sulfate (mức cao có thể chỉ ra khối u tiết androgen).

Xét nghiệm với progesterone: Medroxyprogesterone acetate 10 mg/ngày trong 10 ngày được đưa ra. Chảy máu rút cho thấy mức độ estrogen đầy đủ để tăng sinh nội mạc tử cung, ngoài việc không có bất thường đường dẫn lưu.

Nếu xét nghiệm progesterone thất bại, nội mạc tử cung có thể được mồi bằng estrogen không liên hợp đường uống 0,625 mg/ngày trong 35 ngày và bổ sung progestin (medroxyprogesterone axetat 10 mg/ngày) từ ngày 26 đến ngày 35. Không có chảy máu là một dấu hiệu rõ ràng của hội chứng Asherman. Có thể cần phải chụp thêm hình ảnh bao gồm hysterosalpingogram và soi buồng tử cung để phân giải chất kết dính.

Các xét nghiệm khác có thể được xem xét, nếu được chỉ định, là xét nghiệm di truyền cho karyotyping để kiểm tra các bất thường về nhiễm sắc thể, chẳng hạn như hội chứng Turner và quét mật độ xương cho bệnh nhân có nguy cơ mắc bệnh loãng xương.

Bài viết cùng chuyên mục

Ho ra máu: phân tích triệu chứng

Bất kể tỷ lệ là bao nhiêu, bước đầu tiên trong đánh giá là phân biệt xem bệnh nhân có ho ra máu thực sự hay chảy máu từ nguồn khác, ví dụ: nôn ra máu hoặc ho giả ra máu.

Sưng khớp: đánh giá bệnh cảnh lâm sàng

Nếu nguyên nhân tại khớp thường gây sưng, nóng, đau nhiều hơn và giới hạn vận động khớp cả các động tác chủ động và thụ động. Viêm bao hoạt dịch là nguyên nhân thường gặp nhất gây ra bởi các hoạt động lặp đi lặp lại.

Ho ra máu: đánh giá các nguyên nhân thường gặp

Phù phổi có thể gây khạc đàm bọt hồng nhưng khó thở hầu như luôn là triệu chứng chủ yếu. Các nguyên nhân khác bao gồm tăng áp phổi, rối loạn đông máu, hít phải dị vật, chấn thương ngực, u hạt Wegener và hội chứng Goodpasture.

Khó thở mạn tính: thang điểm khó thở và nguyên nhân thường gặp

Khó thở mạn tính được định nghĩa khi tình trạng khó thở kéo dài hơn 2 tuần. Sử dụng thang điểm khó thở MRC (hội đồng nghiên cứu y tế - Medical Research Council) để đánh giá độ nặng của khó thở.

Đau bụng cấp: bệnh nhân rất nặng với chỉ số hình ảnh và xét nghiệm

Nếu xquang ngực không chứng minh có khí tự do hoặc tương đương nhưng nghi ngờ trên lâm sàng cao như đau bụng dữ dội khởi phát đột ngột với tăng cảm giác đau, đề kháng vùng thượng vị, cho chụp CT nhưng trước tiên cho làm amylase và ECG.

Bệnh nhân hen phế quản cấp: những đánh giá bổ sung khi thăm khám

Đặc điểm cần quan tâm, ví dụ hen gần tử vong trước đó, kém dung nạp điều trị. Nếu như những đặc điểm nặng vẫn tiếp tục, theo dõi ở môi trường chăm sóc tích cực với đánh giá lặp lại với các chỉ số SpO2, PEFR.

Đau đầu: chọc dịch não tủy và phân tích dịch não tủy đánh giá

Viêm màng nào do vi khuẩn sớm có thể nhầm lẫn với viêm màng não do virus bởi tăng bạch cầu lympho là chủ yếu trong dịch não tủy. Nếu có bất kỳ khả năng nào của viêm màng não do vi khuẩn, điều trị kháng sinh trong lúc đợi xét nghiệm bổ sung.

Giai đoạn cuối đời của bệnh nhân

Trải nghiệm của bệnh nhân vào cuối của cuộc sống bị ảnh hưởng bởi những kỳ vọng của họ về cách họ sẽ chết và ý nghĩa của cái chết.

Đau bụng: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân đau bụng có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng, các phát hiện vật lý có thể thay đổi, tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển.

Điện tâm đồ trong đau thắt ngực không ổn định/ nhồi máu cơ tim không ST chênh lên

Sóng T đảo ngược có thể là bằng chứng điện tâm đồ của thiếu máu. Sóng T âm sâu đối xứng ở chuyển đạo trước tim gợi ý tắc nghẽn nghiêm trọng gốc động mạch vành trái, những những biểu hiện khác ít đặc hiệu hơn.

Mất ý thức thoáng qua: đánh giá các vấn đề tuần hoàn hô hấp

Bằng chứng trên điện tâm đồ của thiếu máu cơ tim cấp gợi ý rối loạn nhịp thứ phát do thiếu máu; ví dụ nhịp nhanh thất, ngất liên quan đến thiếu máu cơ tim. Thảo luận ngay với bác sĩ tim mạch nếu bất kỳ đặc điểm nào ở trên hiện diện.

Brain natriuretic peptide: phân tích triệu chứng

Brain natriuretic peptide cung cấp một cách để chẩn đoán và quản lý điều trị suy tim sung huyết và một loạt các bệnh khác có ảnh hưởng thứ phát đến tim.

Chứng rậm lông: phân tích triệu chứng

Rậm lông có thể báo hiệu một rối loạn bệnh lý và cũng có tác động tiêu cực đến lòng tự trọng của bệnh nhân, vì vậy việc nhận biết nguyên nhân và đánh giá tình trạng này là rất quan trọng.

Phân mỡ: phân tích đặc điểm

Phân mỡ được định nghĩa một cách định lượng là có hơn 7g chất béo trong phân trong khoảng thời gian 24 giờ trong khi bệnh nhân đang ăn kiêng không quá 100 g chất béo mỗi ngày.

Đau đầu: đánh giá triệu chứng lâm sàng biểu hiện màng não

Nhận diện bệnh nhân viêm màng não do vi khuẩn là ưu tiên hàng đầu cho phép điều trị kháng sinh nhanh chóng để cứu sống bệnh nhân. Bệnh nhân có thể thiếu các biểu hiện kinh điển nhưng hầu hết các trường hợp sẽ có ít nhất một biểu hiện.

Thực hành kiểm soát nhiễm trùng khi chăm sóc sức khỏe

Tất cả các nhân viên y tế cần tuân thủ thường xuyên các hướng dẫn này bất cứ khi nào có khả năng tiếp xúc với các vật liệu có khả năng lây nhiễm như máu hoặc các chất dịch cơ thể khác.

Khám dinh dưỡng bệnh nhân cao tuổi

Các yếu tố được đưa vào danh sách kiểm tra yếu tố nguy cơ với từ viết tắt Determine, xác định một số dấu hiệu cảnh báo cho nguy cơ bị tình trạng dinh dưỡng kém.

Đau nhiều cơ: phân tích triệu chứng

Một số tình trạng có thể dẫn đến đau đa cơ. Các nguyên nhân phổ biến nhất là đau đa cơ do thấp khớp và các tình trạng viêm. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác là không rõ.

Tiêu chảy: phân tích bệnh cảnh lâm sàng

Tiêu chảy cấp thường do nhiễm trùng gây ra, đôi khi có liên quan đến việc sử dụng thuốc hoặc bệnh cảnh ruột viêm. Tiêu chảy mạn tính/tái diễn có thể là biểu hiện của bệnh lý ruột viêm, ung thư đại trực tràng nhưng phân lớn do hội chứng ruột kích thích.

Đau một khớp: phân tích triệu chứng

Đau khớp một bên có nhiều nguyên nhân. Đau một khớp cấp tính thường gặp nhất là do chấn thương, nhiễm trùng, viêm xương khớp hoặc các tình trạng do tinh thể gây ra.

Đổ mồ hôi đêm: phân tích triệu chứng để chẩn đoán và điều trị

Đổ mồ hôi ban đêm có thể là một phản ứng tự chủ, đại diện cho một triệu chứng khá không đặc hiệu khiến bác sĩ lâm sàng phải tìm kiếm nguyên nhân cụ thể.

Sốt: đánh giá chuyên sâu ở bệnh nhân sốt dai dẳng không rõ nguyên nhân

Nếu nguyên nhân gây sốt vẫn không rõ ràng, tiếp tục làm các xét nghiệm chuyên sâu với chụp bạch cầu gắn nhãn, xạ hình xương, siêu âm Doppler và/hoặc sinh thiết gan, và cân nhắc các chẩn đoán loại trừ, ví dụ bệnh Behget's, sốt địa Trung Hải, sốt giả tạo.