Đau bụng: phân tích triệu chứng

2023-02-23 04:40 PM

Nguyên nhân đau bụng có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng, các phát hiện vật lý có thể thay đổi, tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Đau bụng là triệu chứng phổ biến và chiếm tới 10% tổng số lần đến khoa cấp cứu. Nguyên nhân có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng. Các phát hiện vật lý có thể thay đổi và đôi khi gây hiểu lầm, trong đó các tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển từ các biểu hiện có vẻ lành tính.

Nguyên nhân phổ biến

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Viêm dạ dày, thực quản hoặc tá tràng	Tăng tiết dịch vị, phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc, nhiễm trùng, nguồn ngoại sinh	Tất cả các nhóm tuổi. Viêm dạ dày ruột có thể theo mùa, có tiền sử du lịch và gia đình bị ảnh hưởng Xem bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Viêm ruột thừa cấp	Tắc nghẽn lòng ruột thừa dẫn đến sưng tấy, thiếu máu cục bộ, nhiễm trùng và thủng	Tuổi vị thành niên đến tuổi trưởng thành Tỷ lệ thủng cao hơn ở trẻ em, phụ nữ và người già Tỷ lệ tử vong 0,1% (2-6% với thủng)
Bệnh đường mật	Sỏi mật gây ra cơn đau quặn mật Tác động của sỏi trong ống túi mật hoặc ống thông thường gây viêm túi mật hoặc viêm đường mật	Tuổi cao nhất từ 36-60 tuổi Hiếm gặp ở bệnh nhân <20 tuổi Tỷ lệ nam nữ là 3:1 Các tác nhân rủi ro: tính đa dạng. béo phì, uống rượu, thuốc tránh thai
Đau quặn niệu quản	Tiền sử gia đình, mất nước, nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh gút, một số loại thuốc	Tuổi trung bình 30-40 tuổi, gặp chủ yếu ở nam giới, ít gặp ở trẻ em
Viêm túi thừa	Nhiễm trùng túi thừa hoặc viêm hoặc thủng Có thể bị viêm phúc mạc, rò hoặc áp xe	Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi; nam > nữ Tái phát là phổ biến Gọi là “viêm ruột thừa bên trái”
Loét dạ dày đôi khi liên quan đến nhiễm Hehcobacter pylori	Các yếu tố rủi ro bao gồm sử dụng thuốc chống viêm không steroid, sử dụng thuốc lá và rượu	Xảy ra ở mọi lứa tuổi; đỉnh cao ở tuổi 50 Đàn ông bị ảnh hưởng gấp đôi so với phụ nữ. Chảy máu nghiêm trọng hoặc thủng là rất hiếm

Đánh giá đặc điểm

Bệnh sử nên bao gồm những điều sau: Các yếu tố giảm nhẹ/giảm nhẹ, chất lượng cơn đau, kiểu đau do bức xạ hoặc quy chiếu, mức độ nghiêm trọng, và thời gian khởi phát/mối quan hệ tạm thời. Đặc điểm của cơn đau đặc biệt hữu ích (ví dụ: đau quặn, đều đặn, buốt, rát, xé và gặm nhấm). Cần xác định các triệu chứng liên quan (ví dụ: khó tiểu, tiểu ra máu, phân đen, đại tiện ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, tiêu chảy, nôn mửa). Trình tự chính xác của các triệu chứng có thể đặc biệt hữu ích; ví dụ, trong viêm ruột thừa cấp tính, đau toàn thân và chán ăn thường xảy ra trước đau điểm.

Cần khai thác tiền sử phụ khoa kỹ lưỡng ở tất cả phụ nữ bị đau bụng và nên cân nhắc đến việc mang thai (bao gồm cả thai ngoài tử cung).

Nên xem xét tình trạng tắc ruột non ở những bệnh nhân đã từng phẫu thuật vùng bụng. Các triệu chứng đáng báo động thường liên quan đến các triệu chứng leo thang, sốt, bệnh nặng và tuổi tác quá cao.

Các nguyên nhân gây đau bụng nguy hiểm

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Vỡ hoặc rò rỉ phình động mạch chủ	Nguyên nhân chính xác không được xác định. Các yếu tố góp phần: xơ vữa động mạch, khuynh hướng di truyền, bệnh mô liên kết, nhiễm trùng	Thường xuyên hơn ở nam giới Yếu tố nguy cơ: tăng huyết áp. đái tháo đường, hút thuốc, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh động mạch vành (CAD)
Viêm tụy cấp	Rượu, sỏi mật, tăng triglyceride máu, tăng canxi máu, chụp mật tụy ngược dòng sau nội soi (hậu ERCP)	Tuổi cao nhất ở tuổi trưởng thành, hiếm ở thời thơ ấu Thường xuyên hơn ở nam giới
Thiếu máu mạc treo	Thường do nhiều yếu tố, bao gồm hạ huyết áp tạm thời khi có xơ vữa động mạch. Tắc xảy ra trong 65% trường hợp (75% tắc mạch)	Thường gặp nhất ở người cao tuổi mắc bệnh tim mạch, suy tim sung huyết (CHR, đái tháo đường, nhiễm trùng huyết, mất nước Tử vong 70%

Nguyên nhân ngoài ổ bụng gây đau bụng

Lồng ngực: nhồi máu cơ tim/đau thắt ngực không ổn định, viêm phổi, thuyên tắc phổi, viêm màng ngoài tim, thoát vị đĩa đệm.

Tiết niệu sinh dục: xoắn tinh hoàn Thành bụng: co thắt cơ, tụ máu cơ, herpes zoster.

Nhiễm trùng: viêm họng liên cầu khuẩn (thường ở trẻ em), bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, sốt phát ban Rocky Mountain.

Toàn thân: nhiễm toan đái tháo đường, nhiễm toan ceton do rượu, urê huyết, bệnh hồng cầu hình liềm, rối loạn chuyển hóa porphyrin, lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch, tăng nhãn áp, cường giáp.

Độc: ngộ độc methanol, ngộ độc kim loại nặng, bọ cạp cắn, rắn cắn, nhện góa phụ đen cắn.

Phân tích về diện mạo chung của bệnh nhân đặc biệt hữu ích. Bệnh nhân bị đau quặn bụng (tắc nghẽn nội tạng rỗng) thường quằn quại, tìm kiếm một tư thế thoải mái. Viêm phúc mạc khiến bệnh nhân nằm bất động và va chạm mạnh vào giường hoặc gõ gót chân có thể làm trầm trọng thêm cơn đau. Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn đầy đủ để tìm bằng chứng nhiễm trùng huyết/sốc; xác định sốt, nhịp tim nhanh, hoặc hạ huyết áp.

Kiểm tra bụng xem có chướng, mạch đập hay bầm máu không (dấu hiệu Grey Turner hoặc Cullen).

Nghe xem có âm ruột hoặc tiếng thổi gợi ý chứng phình động mạch không. Âm ruột đôi khi không có trong viêm ruột thừa.

Sờ nắn bắt đầu từ vùng đau và phải nhẹ nhàng. Bảo vệ và độ cứng nên được lưu ý. Các khối u và phì đại cơ quan nên được đánh giá.

Dấu hiệu Murphy có thể giúp xác định bệnh lý túi mật. Các dấu hiệu đau ở mặt trước của hông và đùi - sau đó qua xương chậu và ra vùng lưng dưới và bịt có thể chỉ ra viêm ruột thừa. Khám bộ phận sinh dục là quan trọng để loại trừ thoát vị và khám trực tràng có thể giúp xác định viêm ruột thừa sau manh tràng.

Cần phải lấy huyết thanh tuyến sinh dục màng đệm ở người từ bất kỳ bệnh nhân nào có khả năng mang thai.

Chất điện giải có thể loại trừ các bất thường về chuyển hóa như tăng canxi máu.

Công thức máu toàn bộ nên được xem xét trong các nguyên nhân nhiễm trùng và với mục đích theo dõi sự ổn định của hematocrit và số lượng tiểu cầu.

Xét nghiệm gan tăng cao có thể xác định bệnh tế bào gan hoặc tắc mật. Amylase tăng cao có thể được tìm thấy trong viêm tụy, bệnh nước bọt, thiếu máu cục bộ mạc treo và bệnh lý ống dẫn trứng. Lipase rất đặc hiệu cho tuyến tụy. Xét nghiệm nước tiểu rất hữu ích để loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.

Tiểu máu gặp ở 90% trường hợp sỏi thận. Mủ niệu có thể xuất hiện khi một khối viêm (ví dụ, viêm ruột thừa) gần với đường tiết niệu.

Loạt phim chụp bụng cấp tính (đứng thẳng và nằm ngửa) xác định khí tự do và khí bất thường. Phim thường có thể xác định vôi hóa liên quan đến sỏi thận (85%), sỏi mật (15%) và viêm phổi là nguyên nhân gây đau ngoài ổ bụng. Siêu âm rất hữu ích để loại trừ thai ngoài tử cung, viêm ruột thừa, bệnh đường mật, phình động mạch chủ bụng và ứ nước niệu quản. Chụp cắt lớp vi tính (CT) đã thay thế phần lớn các phương thức khác, bởi vì nó cung cấp một phương thức hình ảnh chính xác nhanh chóng để phát hiện viêm ruột thừa, sỏi niệu, viêm túi mật, viêm túi thừa và viêm tụy. Ở những bệnh nhân lớn tuổi bị đau bụng, CT scan làm thay đổi chẩn đoán ban đầu trong 45% trường hợp và ảnh hưởng đến quyết định nhập viện trong 26% trường hợp.

Chẩn đoán phân biệt

Điều này thường rộng và cần xem xét lại thường xuyên. Nếu một phương thức điều trị không thành công, chẩn đoán làm việc phải được đặt câu hỏi và mở rộng sự khác biệt. Kiểm tra nối tiếp và theo dõi chặt chẽ là cần thiết nếu chẩn đoán còn nghi vấn.

Đau nội tạng	Kết quả từ việc kéo căng các sợi thần kinh không có myelin bao quanh một cơ quan; có thể là 'đau quặn, âm ỉ, hoặc đau nhức," có thể ổn định hoặc ngắt quãng. Loại đau này thường không rõ ràng và lan tỏa. Các ví dụ bao gồm viêm ruột thừa, viêm túi mật, tắc ruột và đau quặn thận. Cấu trúc ruột trước thường đề cập đến vùng thượng vị (dạ dày, tá tràng, cây tụy-mật) và các cấu trúc giữa ruột (ruột non, đại tràng lên) đề cập đến vùng quanh rốn. Các cấu trúc ruột sau (đại tràng xuống) thường quay về vùng trên xương mu hoặc phía sau
Đau soma	Phát sinh từ các sợi đau ở phúc mạc thành; thường sắc nét hơn, cục bộ và liên tục hơn; có thể phát triển sau khi đau nội tạng. Thông thường, nó đại diện cho tình trạng viêm quanh hậu môn do nhiều nguyên nhân khác nhau (chảy máu, kích ứng hóa học, nguyên nhân nhiễm trùng) và thường gây ra mối lo ngại lớn nhất. Bệnh nhân bất động sớm
Đau quy chiếu	Được định nghĩa là cảm giác đau ở khoảng cách xa cơ quan bị bệnh. Kích ứng cơ hoành thường lan đến vai, và cơn đau quặn niệu quản thường lan xuống bẹn. Cơn đau quy chiếu thường khu trú ở lớp da phát triển và có thể gây nhầm lẫn trong việc xác định nguồn gốc. Tuy nhiên, nó thường được truyền cùng bên với cơ quan liên quan.

Biểu hiện lâm sàng

Các dạng liên quan đến các loại đau bụng khác nhau được trình bày trong bảng. Nhiều nguyên nhân đòi hỏi một chẩn đoán phân biệt rộng rãi. Nhiều phương thức chẩn đoán tồn tại, bao gồm kiểm tra thể chất, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu phụ trợ.

Bài viết cùng chuyên mục

Đau bìu: phân tích triệu chứng

Hầu hết các nguyên nhân phổ biến của đau bìu là do các tình trạng lành tính như viêm mào tinh hoàn, giãn tĩnh mạch thừng tinh, tràn dịch tinh mạc, tinh trùng, viêm nút quanh động mạch và u nang mào tinh hoàn hoặc tinh hoàn.

Cổ trướng: phân tích triệu chứng

Cổ trướng là do giãn động mạch ngoại vi ở bệnh nhân xơ gan, tăng áp tĩnh mạch cửa gây ra tăng áp lực xoang, gây ra sự giãn động mạch nội tạng và ngoại biên qua trung gian oxit nitric.

Điện tâm đồ trong đau thắt ngực không ổn định/ nhồi máu cơ tim không ST chênh lên

Sóng T đảo ngược có thể là bằng chứng điện tâm đồ của thiếu máu. Sóng T âm sâu đối xứng ở chuyển đạo trước tim gợi ý tắc nghẽn nghiêm trọng gốc động mạch vành trái, những những biểu hiện khác ít đặc hiệu hơn.

Sưng bìu: phân tích các bệnh cảnh lâm sàng

Phần lớn các nguyên nhân gây sưng bìu đều lành tính, nhưng các khối u tế bào mầm có thể là nguyên nhân hàng đầu của bệnh lý ác tính gặp ở người trẻ.

Mề đay: phân tích triệu chứng

Mề đay được phân loại là miễn dịch, không miễn dịch hoặc vô căn. Globulin miễn dịch loại I hoặc loại III Các phản ứng qua trung gian E là nguyên nhân chính gây mày đay cấp tính.

Mất ý thức thoáng qua: ngất và co giật

Chẩn đoán mất ý thức thoáng qua thường dựa vào sự tái diễn, và sự phân tầng nguy cơ là điều thiết yếu để xác định những người cần phải nhập viện, và những người được lượng giá an toàn như bệnh nhân ngoại trú.

Điều trị theo triệu chứng: điều trị trước khi chẩn đoán xác định

Trong nhiều bệnh nhân có thay đổi ý thức hay rối loạn chức năng thần kinh cấp mà không xác định được nguyên nhân rõ ràng, thì hai tình trạng cần được loại trừ và điều trị ngay.

Tương quan bệnh học lâm sàng về dinh dưỡng

Có vô số sự thiếu hụt vitamin và nguyên tố vi lượng, và việc mô tả chúng nằm ngoài phạm vi, tuy nhiên, có một số điều đáng xem xét.

Nguy cơ tự tử: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Tự tử thường được coi là một quyết định đạo đức mâu thuẫn với nhiều giá trị tôn giáo và xã hội, đối với nhiều cá nhân cố gắng hoặc tự tử, chất lượng cuộc sống đã trở nên cạn kiệt đến mức không còn lựa chọn nào khác.

Định hướng chẩn đoán đau bụng mạn tính

Đau bụng mạn tính rất phổ biến, hầu hết bệnh nhân trẻ sẽ có rối loạn chức năng, bệnh nhân lớn tuổi với đau bụng mới, dai dẳng, ưu tiên là loại trừ bệnh lý ác tính.

Xuất huyết trực tràng: đánh giá các nguyên nhân xuất huyết tiêu hóa dưới

Phần lớn bệnh nhân xuất huyết do các nguyên nhân lành tính. Ở bệnh nhân xuất huyết trực tràng cấp tính, đánh giá mức độ xuất huyết và tiến hành đầy đủ các bước cấp cứu trước khi chẩn đoán chính xác.

U sắc tố (melanoma) ác tính

Trong khi bề mặt khối u ác tính lan truyền phần lớn là một bệnh của người da trắng, người thuộc các chủng tộc khác vẫn có nguy cơ này và các loại khác của các khối u ác tính.

Suy dinh dưỡng và yếu đuối ở người cao tuổi

Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và X quang hữu ích cho các bệnh nhân có giảm cân bao gồm máu toàn phần, chất huyết thanh bao gồm glucose, TSH, creatinine, canxi

U nang xương: phân tích đặc điểm

U nang xương xuất hiện nhiều hơn trên phim trơn vì chúng có xu hướng ăn mòn xương xung quanh và thường bị tách ra và chứa đầy máu.

Sốt và tăng thân nhiệt

Sốt là một triệu chứng cung cấp thông tin quan trọng về sự hiện diện của bệnh, đặc biệt là nhiễm trùng và những thay đổi trong tình trạng lâm sàng của bệnh nhân

Viêm thận bể thận trong chẩn đoán và điều trị

Beta lactam tĩnh mạch và một thuốc nhóm Aminoglycosid là lực chọn ban đầu khi chưa có kháng sinh đồ, Ở cơ sở ngoại trú có thể điều trị bằng Trimethoprim sulfamethoxazol

Đau ngực từng cơn: đặc điểm đau do tim và các nguyên nhân khác

Đau ngực do tim thường được mô tả điển hình là cảm giác bị siết chặt, đè nặng nhưng nhiều trường hợp khác có thể mô tả là bỏng rát. Nhiều bệnh nhân không cảm thấy đau mà chỉ là cảm giác khó chịu nếu chỉ hỏi về đau, có thể bỏ sót chẩn đoán.

Phòng chống thừa cân béo phì

Béo phì rõ ràng liên quan đến đái tháo đường type 2, cao huyết áp, tăng lipid máu, ung thư, viêm xương khớp, bệnh tim mạch, ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn và hen suyễn

Đau mắt đỏ: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân chính của đau mắt đỏ là do nhiễm trùng hoặc chấn thương đối với các cấu trúc giải phẫu khác nhau của mắt, bệnh mô liên kết hoặc bệnh mắt nguyên phát cũng có thể biểu hiện bằng mắt đỏ.

Đi tiểu ra máu: các nguyên nhân thường gặp

Tiểu máu đại thể gợi ý nghĩ nhiều đến bệnh lý đường tiểu và luôn đòi hỏi phải đánh giá thêm. Tiểu máu vi thể thường tình cờ phát hiện ở bệnh nhân không có triệu chứng và thách thức nằm ở việc phân biệt các nguyên nhân lành tính với các bệnh lý nghiêm trọng.