Đau bụng: phân tích triệu chứng

Đau bụng là triệu chứng phổ biến và chiếm tới 10% tổng số lần đến khoa cấp cứu. Nguyên nhân có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng. Các phát hiện vật lý có thể thay đổi và đôi khi gây hiểu lầm, trong đó các tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển từ các biểu hiện có vẻ lành tính.

Nguyên nhân phổ biến

Đánh giá đặc điểm

Bệnh sử nên bao gồm những điều sau: Các yếu tố giảm nhẹ/giảm nhẹ, chất lượng cơn đau, kiểu đau do bức xạ hoặc quy chiếu, mức độ nghiêm trọng, và thời gian khởi phát/mối quan hệ tạm thời. Đặc điểm của cơn đau đặc biệt hữu ích (ví dụ: đau quặn, đều đặn, buốt, rát, xé và gặm nhấm). Cần xác định các triệu chứng liên quan (ví dụ: khó tiểu, tiểu ra máu, phân đen, đại tiện ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, tiêu chảy, nôn mửa). Trình tự chính xác của các triệu chứng có thể đặc biệt hữu ích; ví dụ, trong viêm ruột thừa cấp tính, đau toàn thân và chán ăn thường xảy ra trước đau điểm.

Cần khai thác tiền sử phụ khoa kỹ lưỡng ở tất cả phụ nữ bị đau bụng và nên cân nhắc đến việc mang thai (bao gồm cả thai ngoài tử cung).

Nên xem xét tình trạng tắc ruột non ở những bệnh nhân đã từng phẫu thuật vùng bụng. Các triệu chứng đáng báo động thường liên quan đến các triệu chứng leo thang, sốt, bệnh nặng và tuổi tác quá cao.

Các nguyên nhân gây đau bụng nguy hiểm

Nguyên nhân ngoài ổ bụng gây đau bụng

Lồng ngực: nhồi máu cơ tim/đau thắt ngực không ổn định, viêm phổi, thuyên tắc phổi, viêm màng ngoài tim, thoát vị đĩa đệm.

Tiết niệu sinh dục: xoắn tinh hoàn Thành bụng: co thắt cơ, tụ máu cơ, herpes zoster.

Nhiễm trùng: viêm họng liên cầu khuẩn (thường ở trẻ em), bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, sốt phát ban Rocky Mountain.

Toàn thân: nhiễm toan đái tháo đường, nhiễm toan ceton do rượu, urê huyết, bệnh hồng cầu hình liềm, rối loạn chuyển hóa porphyrin, lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch, tăng nhãn áp, cường giáp.

Độc: ngộ độc methanol, ngộ độc kim loại nặng, bọ cạp cắn, rắn cắn, nhện góa phụ đen cắn.

Phân tích về diện mạo chung của bệnh nhân đặc biệt hữu ích. Bệnh nhân bị đau quặn bụng (tắc nghẽn nội tạng rỗng) thường quằn quại, tìm kiếm một tư thế thoải mái. Viêm phúc mạc khiến bệnh nhân nằm bất động và va chạm mạnh vào giường hoặc gõ gót chân có thể làm trầm trọng thêm cơn đau. Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn đầy đủ để tìm bằng chứng nhiễm trùng huyết/sốc; xác định sốt, nhịp tim nhanh, hoặc hạ huyết áp.

Kiểm tra bụng xem có chướng, mạch đập hay bầm máu không (dấu hiệu Grey Turner hoặc Cullen).

Nghe xem có âm ruột hoặc tiếng thổi gợi ý chứng phình động mạch không. Âm ruột đôi khi không có trong viêm ruột thừa.

Sờ nắn bắt đầu từ vùng đau và phải nhẹ nhàng. Bảo vệ và độ cứng nên được lưu ý. Các khối u và phì đại cơ quan nên được đánh giá.

Dấu hiệu Murphy có thể giúp xác định bệnh lý túi mật. Các dấu hiệu đau ở mặt trước của hông và đùi - sau đó qua xương chậu và ra vùng lưng dưới và bịt có thể chỉ ra viêm ruột thừa. Khám bộ phận sinh dục là quan trọng để loại trừ thoát vị và khám trực tràng có thể giúp xác định viêm ruột thừa sau manh tràng.

Cần phải lấy huyết thanh tuyến sinh dục màng đệm ở người từ bất kỳ bệnh nhân nào có khả năng mang thai.

Chất điện giải có thể loại trừ các bất thường về chuyển hóa như tăng canxi máu.

Công thức máu toàn bộ nên được xem xét trong các nguyên nhân nhiễm trùng và với mục đích theo dõi sự ổn định của hematocrit và số lượng tiểu cầu.

Xét nghiệm gan tăng cao có thể xác định bệnh tế bào gan hoặc tắc mật. Amylase tăng cao có thể được tìm thấy trong viêm tụy, bệnh nước bọt, thiếu máu cục bộ mạc treo và bệnh lý ống dẫn trứng. Lipase rất đặc hiệu cho tuyến tụy. Xét nghiệm nước tiểu rất hữu ích để loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.

Tiểu máu gặp ở 90% trường hợp sỏi thận. Mủ niệu có thể xuất hiện khi một khối viêm (ví dụ, viêm ruột thừa) gần với đường tiết niệu.

Loạt phim chụp bụng cấp tính (đứng thẳng và nằm ngửa) xác định khí tự do và khí bất thường. Phim thường có thể xác định vôi hóa liên quan đến sỏi thận (85%), sỏi mật (15%) và viêm phổi là nguyên nhân gây đau ngoài ổ bụng. Siêu âm rất hữu ích để loại trừ thai ngoài tử cung, viêm ruột thừa, bệnh đường mật, phình động mạch chủ bụng và ứ nước niệu quản. Chụp cắt lớp vi tính (CT) đã thay thế phần lớn các phương thức khác, bởi vì nó cung cấp một phương thức hình ảnh chính xác nhanh chóng để phát hiện viêm ruột thừa, sỏi niệu, viêm túi mật, viêm túi thừa và viêm tụy. Ở những bệnh nhân lớn tuổi bị đau bụng, CT scan làm thay đổi chẩn đoán ban đầu trong 45% trường hợp và ảnh hưởng đến quyết định nhập viện trong 26% trường hợp.

Chẩn đoán phân biệt

Điều này thường rộng và cần xem xét lại thường xuyên. Nếu một phương thức điều trị không thành công, chẩn đoán làm việc phải được đặt câu hỏi và mở rộng sự khác biệt. Kiểm tra nối tiếp và theo dõi chặt chẽ là cần thiết nếu chẩn đoán còn nghi vấn.

Biểu hiện lâm sàng

Các dạng liên quan đến các loại đau bụng khác nhau được trình bày trong bảng. Nhiều nguyên nhân đòi hỏi một chẩn đoán phân biệt rộng rãi. Nhiều phương thức chẩn đoán tồn tại, bao gồm kiểm tra thể chất, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu phụ trợ.