Đau bụng: phân tích triệu chứng

2023-02-23 04:40 PM

Nguyên nhân đau bụng có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng, các phát hiện vật lý có thể thay đổi, tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Đau bụng là triệu chứng phổ biến và chiếm tới 10% tổng số lần đến khoa cấp cứu. Nguyên nhân có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng. Các phát hiện vật lý có thể thay đổi và đôi khi gây hiểu lầm, trong đó các tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển từ các biểu hiện có vẻ lành tính.

Nguyên nhân phổ biến

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Viêm dạ dày, thực quản hoặc tá tràng	Tăng tiết dịch vị, phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc, nhiễm trùng, nguồn ngoại sinh	Tất cả các nhóm tuổi. Viêm dạ dày ruột có thể theo mùa, có tiền sử du lịch và gia đình bị ảnh hưởng Xem bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Viêm ruột thừa cấp	Tắc nghẽn lòng ruột thừa dẫn đến sưng tấy, thiếu máu cục bộ, nhiễm trùng và thủng	Tuổi vị thành niên đến tuổi trưởng thành Tỷ lệ thủng cao hơn ở trẻ em, phụ nữ và người già Tỷ lệ tử vong 0,1% (2-6% với thủng)
Bệnh đường mật	Sỏi mật gây ra cơn đau quặn mật Tác động của sỏi trong ống túi mật hoặc ống thông thường gây viêm túi mật hoặc viêm đường mật	Tuổi cao nhất từ 36-60 tuổi Hiếm gặp ở bệnh nhân <20 tuổi Tỷ lệ nam nữ là 3:1 Các tác nhân rủi ro: tính đa dạng. béo phì, uống rượu, thuốc tránh thai
Đau quặn niệu quản	Tiền sử gia đình, mất nước, nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh gút, một số loại thuốc	Tuổi trung bình 30-40 tuổi, gặp chủ yếu ở nam giới, ít gặp ở trẻ em
Viêm túi thừa	Nhiễm trùng túi thừa hoặc viêm hoặc thủng Có thể bị viêm phúc mạc, rò hoặc áp xe	Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi; nam > nữ Tái phát là phổ biến Gọi là “viêm ruột thừa bên trái”
Loét dạ dày đôi khi liên quan đến nhiễm Hehcobacter pylori	Các yếu tố rủi ro bao gồm sử dụng thuốc chống viêm không steroid, sử dụng thuốc lá và rượu	Xảy ra ở mọi lứa tuổi; đỉnh cao ở tuổi 50 Đàn ông bị ảnh hưởng gấp đôi so với phụ nữ. Chảy máu nghiêm trọng hoặc thủng là rất hiếm

Đánh giá đặc điểm

Bệnh sử nên bao gồm những điều sau: Các yếu tố giảm nhẹ/giảm nhẹ, chất lượng cơn đau, kiểu đau do bức xạ hoặc quy chiếu, mức độ nghiêm trọng, và thời gian khởi phát/mối quan hệ tạm thời. Đặc điểm của cơn đau đặc biệt hữu ích (ví dụ: đau quặn, đều đặn, buốt, rát, xé và gặm nhấm). Cần xác định các triệu chứng liên quan (ví dụ: khó tiểu, tiểu ra máu, phân đen, đại tiện ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, tiêu chảy, nôn mửa). Trình tự chính xác của các triệu chứng có thể đặc biệt hữu ích; ví dụ, trong viêm ruột thừa cấp tính, đau toàn thân và chán ăn thường xảy ra trước đau điểm.

Cần khai thác tiền sử phụ khoa kỹ lưỡng ở tất cả phụ nữ bị đau bụng và nên cân nhắc đến việc mang thai (bao gồm cả thai ngoài tử cung).

Nên xem xét tình trạng tắc ruột non ở những bệnh nhân đã từng phẫu thuật vùng bụng. Các triệu chứng đáng báo động thường liên quan đến các triệu chứng leo thang, sốt, bệnh nặng và tuổi tác quá cao.

Các nguyên nhân gây đau bụng nguy hiểm

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Vỡ hoặc rò rỉ phình động mạch chủ	Nguyên nhân chính xác không được xác định. Các yếu tố góp phần: xơ vữa động mạch, khuynh hướng di truyền, bệnh mô liên kết, nhiễm trùng	Thường xuyên hơn ở nam giới Yếu tố nguy cơ: tăng huyết áp. đái tháo đường, hút thuốc, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh động mạch vành (CAD)
Viêm tụy cấp	Rượu, sỏi mật, tăng triglyceride máu, tăng canxi máu, chụp mật tụy ngược dòng sau nội soi (hậu ERCP)	Tuổi cao nhất ở tuổi trưởng thành, hiếm ở thời thơ ấu Thường xuyên hơn ở nam giới
Thiếu máu mạc treo	Thường do nhiều yếu tố, bao gồm hạ huyết áp tạm thời khi có xơ vữa động mạch. Tắc xảy ra trong 65% trường hợp (75% tắc mạch)	Thường gặp nhất ở người cao tuổi mắc bệnh tim mạch, suy tim sung huyết (CHR, đái tháo đường, nhiễm trùng huyết, mất nước Tử vong 70%

Nguyên nhân ngoài ổ bụng gây đau bụng

Lồng ngực: nhồi máu cơ tim/đau thắt ngực không ổn định, viêm phổi, thuyên tắc phổi, viêm màng ngoài tim, thoát vị đĩa đệm.

Tiết niệu sinh dục: xoắn tinh hoàn Thành bụng: co thắt cơ, tụ máu cơ, herpes zoster.

Nhiễm trùng: viêm họng liên cầu khuẩn (thường ở trẻ em), bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, sốt phát ban Rocky Mountain.

Toàn thân: nhiễm toan đái tháo đường, nhiễm toan ceton do rượu, urê huyết, bệnh hồng cầu hình liềm, rối loạn chuyển hóa porphyrin, lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch, tăng nhãn áp, cường giáp.

Độc: ngộ độc methanol, ngộ độc kim loại nặng, bọ cạp cắn, rắn cắn, nhện góa phụ đen cắn.

Phân tích về diện mạo chung của bệnh nhân đặc biệt hữu ích. Bệnh nhân bị đau quặn bụng (tắc nghẽn nội tạng rỗng) thường quằn quại, tìm kiếm một tư thế thoải mái. Viêm phúc mạc khiến bệnh nhân nằm bất động và va chạm mạnh vào giường hoặc gõ gót chân có thể làm trầm trọng thêm cơn đau. Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn đầy đủ để tìm bằng chứng nhiễm trùng huyết/sốc; xác định sốt, nhịp tim nhanh, hoặc hạ huyết áp.

Kiểm tra bụng xem có chướng, mạch đập hay bầm máu không (dấu hiệu Grey Turner hoặc Cullen).

Nghe xem có âm ruột hoặc tiếng thổi gợi ý chứng phình động mạch không. Âm ruột đôi khi không có trong viêm ruột thừa.

Sờ nắn bắt đầu từ vùng đau và phải nhẹ nhàng. Bảo vệ và độ cứng nên được lưu ý. Các khối u và phì đại cơ quan nên được đánh giá.

Dấu hiệu Murphy có thể giúp xác định bệnh lý túi mật. Các dấu hiệu đau ở mặt trước của hông và đùi - sau đó qua xương chậu và ra vùng lưng dưới và bịt có thể chỉ ra viêm ruột thừa. Khám bộ phận sinh dục là quan trọng để loại trừ thoát vị và khám trực tràng có thể giúp xác định viêm ruột thừa sau manh tràng.

Cần phải lấy huyết thanh tuyến sinh dục màng đệm ở người từ bất kỳ bệnh nhân nào có khả năng mang thai.

Chất điện giải có thể loại trừ các bất thường về chuyển hóa như tăng canxi máu.

Công thức máu toàn bộ nên được xem xét trong các nguyên nhân nhiễm trùng và với mục đích theo dõi sự ổn định của hematocrit và số lượng tiểu cầu.

Xét nghiệm gan tăng cao có thể xác định bệnh tế bào gan hoặc tắc mật. Amylase tăng cao có thể được tìm thấy trong viêm tụy, bệnh nước bọt, thiếu máu cục bộ mạc treo và bệnh lý ống dẫn trứng. Lipase rất đặc hiệu cho tuyến tụy. Xét nghiệm nước tiểu rất hữu ích để loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.

Tiểu máu gặp ở 90% trường hợp sỏi thận. Mủ niệu có thể xuất hiện khi một khối viêm (ví dụ, viêm ruột thừa) gần với đường tiết niệu.

Loạt phim chụp bụng cấp tính (đứng thẳng và nằm ngửa) xác định khí tự do và khí bất thường. Phim thường có thể xác định vôi hóa liên quan đến sỏi thận (85%), sỏi mật (15%) và viêm phổi là nguyên nhân gây đau ngoài ổ bụng. Siêu âm rất hữu ích để loại trừ thai ngoài tử cung, viêm ruột thừa, bệnh đường mật, phình động mạch chủ bụng và ứ nước niệu quản. Chụp cắt lớp vi tính (CT) đã thay thế phần lớn các phương thức khác, bởi vì nó cung cấp một phương thức hình ảnh chính xác nhanh chóng để phát hiện viêm ruột thừa, sỏi niệu, viêm túi mật, viêm túi thừa và viêm tụy. Ở những bệnh nhân lớn tuổi bị đau bụng, CT scan làm thay đổi chẩn đoán ban đầu trong 45% trường hợp và ảnh hưởng đến quyết định nhập viện trong 26% trường hợp.

Chẩn đoán phân biệt

Điều này thường rộng và cần xem xét lại thường xuyên. Nếu một phương thức điều trị không thành công, chẩn đoán làm việc phải được đặt câu hỏi và mở rộng sự khác biệt. Kiểm tra nối tiếp và theo dõi chặt chẽ là cần thiết nếu chẩn đoán còn nghi vấn.

Đau nội tạng	Kết quả từ việc kéo căng các sợi thần kinh không có myelin bao quanh một cơ quan; có thể là 'đau quặn, âm ỉ, hoặc đau nhức," có thể ổn định hoặc ngắt quãng. Loại đau này thường không rõ ràng và lan tỏa. Các ví dụ bao gồm viêm ruột thừa, viêm túi mật, tắc ruột và đau quặn thận. Cấu trúc ruột trước thường đề cập đến vùng thượng vị (dạ dày, tá tràng, cây tụy-mật) và các cấu trúc giữa ruột (ruột non, đại tràng lên) đề cập đến vùng quanh rốn. Các cấu trúc ruột sau (đại tràng xuống) thường quay về vùng trên xương mu hoặc phía sau
Đau soma	Phát sinh từ các sợi đau ở phúc mạc thành; thường sắc nét hơn, cục bộ và liên tục hơn; có thể phát triển sau khi đau nội tạng. Thông thường, nó đại diện cho tình trạng viêm quanh hậu môn do nhiều nguyên nhân khác nhau (chảy máu, kích ứng hóa học, nguyên nhân nhiễm trùng) và thường gây ra mối lo ngại lớn nhất. Bệnh nhân bất động sớm
Đau quy chiếu	Được định nghĩa là cảm giác đau ở khoảng cách xa cơ quan bị bệnh. Kích ứng cơ hoành thường lan đến vai, và cơn đau quặn niệu quản thường lan xuống bẹn. Cơn đau quy chiếu thường khu trú ở lớp da phát triển và có thể gây nhầm lẫn trong việc xác định nguồn gốc. Tuy nhiên, nó thường được truyền cùng bên với cơ quan liên quan.

Biểu hiện lâm sàng

Các dạng liên quan đến các loại đau bụng khác nhau được trình bày trong bảng. Nhiều nguyên nhân đòi hỏi một chẩn đoán phân biệt rộng rãi. Nhiều phương thức chẩn đoán tồn tại, bao gồm kiểm tra thể chất, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu phụ trợ.

Bài viết cùng chuyên mục

Phù chân: đánh giá suy thận và chức năng thận

Xác định và điều trị những nguyên nhân, theo dõi chức năng thận và thảo luận với đội chuyên khoa thận nếu như có bất kỳ sự tụt giảm mức lọc cầu thận thêm nữa.

Lú lẫn mê sảng: đánh giá khi có tổn thương

Khi không chỉ định chụp hình ảnh não, có thể duy trì các biện pháp điều trị trong vài ngày. CT sọ não có thể được chỉ định để loại trừ xuất huyết dưới nhện và những bất thường cấu trúc khác nếu bệnh nhân thất bại điểu trị hoặc nặng hơn.

Tiêu chảy tái phát (mãn tính): phân tích đặc điểm lâm sàng

Tiến hành khám xét đại trực tràng để loại trừ ung thư/bệnh lý ruột viêm nếu bệnh nhân bị tiêu chảy kéo dài kèm theo với bất kỳ dấu hiệu: chảy máu khi thăm khám trực tràng, khối sờ thấy vùng bụng/trực tràng, sụt cân, thiếu máu thiếu sắt.

Nguyên tắc của trị liệu da liễu

Chất làm mềm da có hiệu quả nhất khi được áp dụng khi làm da ướt, Nếu da quá nhờn sau khi sử dụng, lau khô bằng khăn ẩm

Phân tích triệu chứng ngủ nhiều để chẩn đoán và điều trị

Ngủ nhiều quá mức nên được phân biệt với mệt mỏi tổng quát và mệt mỏi không đặc hiệu, vì bệnh nhân thường sử dụng các thuật ngữ thay thế cho nhau.

Hồng ban đa dạng: phân tích triệu chứng

Hồng ban đa dạng thường bao gồm các hội chứng hồng ban đa dạng nhỏ (EM), hồng ban đa dạng lớn (EMM), hội chứng Stevens-Johnson (SJS) và hoại tử biểu bì nhiễm độc (TEN).

Nhìn đôi: phân tích triệu chứng

Nhìn đôi xảy ra khi cảnh trước mắt dưới dạng hai hình ảnh khác nhau, quá trình lập bản đồ bình thường không thể xảy ra và bộ não cảm nhận được hai hình ảnh chồng lên nhau.

Tiểu máu: phân tích triệu chứng

Tiểu máu đại thể với sự đổi màu đỏ rõ ràng, lớn hơn 50 tế bào hồng cầu/trường năng lượng cao hoặc tiểu máu vi thể được phát hiện bằng que nhúng sau đó kiểm tra bằng kính hiển vi.

Chóng mặt choáng váng: phân tích đặc điểm khởi phát

Bệnh nhân choáng váng liên tục qua vài tuần hoặc choáng váng không cải thiện nếu đang tiếp tục điều trị thì không chắc bệnh nhân có chóng mặt thật sự. Do đó cần hướng đến bác sỹ tai mũi họng để đánh giá thêm.

Khối u vú: đặc điểm khi thăm khám lâm sàng

Đối với bất kỳ bệnh nhân sau mãn kinh có tổn thương dạng nốt khu trú cần chuyển bệnh nhân làm bộ 3 đánh giá ngay. Đối với bệnh nhân tiền mãn kinh, thăm khám lại sau kỳ kinh tiếp theo và chuyển làm 3 đánh giá nếu vẫn còn những tổn thương dạng nốt khu trú đó.

Phù toàn thân: đánh giá các nguyên nhân gây lên bệnh cảnh lâm sàng

Phù thường do nhiều yếu tố gây nên, do đó tìm kiếm những nguyên nhân khác kể cả khi bạn đã xác định được tác nhân có khả năng. Phù cả hai bên thường kèm với sự quá tải dịch toàn thân và ảnh hưởng của trọng lực.

Chiến lược sử dụng thuốc giảm đau

Nếu cơn đau không thể kiểm soát mà không có tác dụng phụ khó chịu của thuốc, các bác sĩ nên xem xét sử dụng liều thấp hơn của nhiều loại thuốc, được thực hiện thường cho đau thần kinh

Định hướng chẩn đoán đau bụng cấp

Nhiều nguyên nhân nghiêm trọng của đau bụng cấp hoặc có nguồn gốc hoặc thúc đẩy bởi một qúa trình viêm trong ổ bụng.

Giảm tiểu cầu: phân tích triệu chứng

Giảm tiểu cầu xảy ra thông qua một hoặc nhiều cơ chế sau: giảm sản xuất tiểu cầu bởi tủy xương, tăng phá hủy tiểu cầu, kẹt lách, hiệu ứng pha loãng và lỗi xét nghiệm.

Khó thở do bệnh phế quản phổi, tim, toàn thân hoặc nguyên nhân khác

Khởi phát nhanh, khó thở nghiêm trọng trong trường hợp không có triệu chứng lâm sàng khác cần nâng cao mối quan tâm đối với tràn khí màng phổi, thuyên tắc phổi

Nhân tuyến giáp: phân tích triệu chứng

Tiếp xúc với bức xạ ion hóa hoặc xạ trị chùm tia bên ngoài (đặc biệt là trước 20 tuổi) làm tăng tỷ lệ mắc các nhân tuyến giáp lành tính và ác tính với tỷ lệ 2% mỗi năm và đạt đỉnh 15–20 năm sau khi tiếp xúc.

Tiêu chảy: phân tích bệnh cảnh lâm sàng

Tiêu chảy cấp thường do nhiễm trùng gây ra, đôi khi có liên quan đến việc sử dụng thuốc hoặc bệnh cảnh ruột viêm. Tiêu chảy mạn tính/tái diễn có thể là biểu hiện của bệnh lý ruột viêm, ung thư đại trực tràng nhưng phân lớn do hội chứng ruột kích thích.