Đau bụng: phân tích triệu chứng

2023-02-23 04:40 PM

Nguyên nhân đau bụng có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng, các phát hiện vật lý có thể thay đổi, tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Đau bụng là triệu chứng phổ biến và chiếm tới 10% tổng số lần đến khoa cấp cứu. Nguyên nhân có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng. Các phát hiện vật lý có thể thay đổi và đôi khi gây hiểu lầm, trong đó các tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển từ các biểu hiện có vẻ lành tính.

Nguyên nhân phổ biến

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Viêm dạ dày, thực quản hoặc tá tràng	Tăng tiết dịch vị, phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc, nhiễm trùng, nguồn ngoại sinh	Tất cả các nhóm tuổi. Viêm dạ dày ruột có thể theo mùa, có tiền sử du lịch và gia đình bị ảnh hưởng Xem bệnh viêm loét dạ dày tá tràng
Viêm ruột thừa cấp	Tắc nghẽn lòng ruột thừa dẫn đến sưng tấy, thiếu máu cục bộ, nhiễm trùng và thủng	Tuổi vị thành niên đến tuổi trưởng thành Tỷ lệ thủng cao hơn ở trẻ em, phụ nữ và người già Tỷ lệ tử vong 0,1% (2-6% với thủng)
Bệnh đường mật	Sỏi mật gây ra cơn đau quặn mật Tác động của sỏi trong ống túi mật hoặc ống thông thường gây viêm túi mật hoặc viêm đường mật	Tuổi cao nhất từ 36-60 tuổi Hiếm gặp ở bệnh nhân <20 tuổi Tỷ lệ nam nữ là 3:1 Các tác nhân rủi ro: tính đa dạng. béo phì, uống rượu, thuốc tránh thai
Đau quặn niệu quản	Tiền sử gia đình, mất nước, nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh gút, một số loại thuốc	Tuổi trung bình 30-40 tuổi, gặp chủ yếu ở nam giới, ít gặp ở trẻ em
Viêm túi thừa	Nhiễm trùng túi thừa hoặc viêm hoặc thủng Có thể bị viêm phúc mạc, rò hoặc áp xe	Tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi; nam > nữ Tái phát là phổ biến Gọi là “viêm ruột thừa bên trái”
Loét dạ dày đôi khi liên quan đến nhiễm Hehcobacter pylori	Các yếu tố rủi ro bao gồm sử dụng thuốc chống viêm không steroid, sử dụng thuốc lá và rượu	Xảy ra ở mọi lứa tuổi; đỉnh cao ở tuổi 50 Đàn ông bị ảnh hưởng gấp đôi so với phụ nữ. Chảy máu nghiêm trọng hoặc thủng là rất hiếm

Đánh giá đặc điểm

Bệnh sử nên bao gồm những điều sau: Các yếu tố giảm nhẹ/giảm nhẹ, chất lượng cơn đau, kiểu đau do bức xạ hoặc quy chiếu, mức độ nghiêm trọng, và thời gian khởi phát/mối quan hệ tạm thời. Đặc điểm của cơn đau đặc biệt hữu ích (ví dụ: đau quặn, đều đặn, buốt, rát, xé và gặm nhấm). Cần xác định các triệu chứng liên quan (ví dụ: khó tiểu, tiểu ra máu, phân đen, đại tiện ra máu, thay đổi thói quen đại tiện, tiêu chảy, nôn mửa). Trình tự chính xác của các triệu chứng có thể đặc biệt hữu ích; ví dụ, trong viêm ruột thừa cấp tính, đau toàn thân và chán ăn thường xảy ra trước đau điểm.

Cần khai thác tiền sử phụ khoa kỹ lưỡng ở tất cả phụ nữ bị đau bụng và nên cân nhắc đến việc mang thai (bao gồm cả thai ngoài tử cung).

Nên xem xét tình trạng tắc ruột non ở những bệnh nhân đã từng phẫu thuật vùng bụng. Các triệu chứng đáng báo động thường liên quan đến các triệu chứng leo thang, sốt, bệnh nặng và tuổi tác quá cao.

Các nguyên nhân gây đau bụng nguy hiểm

Chẩn đoán	Nguyên nhân	Dịch tễ học
Vỡ hoặc rò rỉ phình động mạch chủ	Nguyên nhân chính xác không được xác định. Các yếu tố góp phần: xơ vữa động mạch, khuynh hướng di truyền, bệnh mô liên kết, nhiễm trùng	Thường xuyên hơn ở nam giới Yếu tố nguy cơ: tăng huyết áp. đái tháo đường, hút thuốc, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh động mạch vành (CAD)
Viêm tụy cấp	Rượu, sỏi mật, tăng triglyceride máu, tăng canxi máu, chụp mật tụy ngược dòng sau nội soi (hậu ERCP)	Tuổi cao nhất ở tuổi trưởng thành, hiếm ở thời thơ ấu Thường xuyên hơn ở nam giới
Thiếu máu mạc treo	Thường do nhiều yếu tố, bao gồm hạ huyết áp tạm thời khi có xơ vữa động mạch. Tắc xảy ra trong 65% trường hợp (75% tắc mạch)	Thường gặp nhất ở người cao tuổi mắc bệnh tim mạch, suy tim sung huyết (CHR, đái tháo đường, nhiễm trùng huyết, mất nước Tử vong 70%

Nguyên nhân ngoài ổ bụng gây đau bụng

Lồng ngực: nhồi máu cơ tim/đau thắt ngực không ổn định, viêm phổi, thuyên tắc phổi, viêm màng ngoài tim, thoát vị đĩa đệm.

Tiết niệu sinh dục: xoắn tinh hoàn Thành bụng: co thắt cơ, tụ máu cơ, herpes zoster.

Nhiễm trùng: viêm họng liên cầu khuẩn (thường ở trẻ em), bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, sốt phát ban Rocky Mountain.

Toàn thân: nhiễm toan đái tháo đường, nhiễm toan ceton do rượu, urê huyết, bệnh hồng cầu hình liềm, rối loạn chuyển hóa porphyrin, lupus ban đỏ hệ thống, viêm mạch, tăng nhãn áp, cường giáp.

Độc: ngộ độc methanol, ngộ độc kim loại nặng, bọ cạp cắn, rắn cắn, nhện góa phụ đen cắn.

Phân tích về diện mạo chung của bệnh nhân đặc biệt hữu ích. Bệnh nhân bị đau quặn bụng (tắc nghẽn nội tạng rỗng) thường quằn quại, tìm kiếm một tư thế thoải mái. Viêm phúc mạc khiến bệnh nhân nằm bất động và va chạm mạnh vào giường hoặc gõ gót chân có thể làm trầm trọng thêm cơn đau. Kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn đầy đủ để tìm bằng chứng nhiễm trùng huyết/sốc; xác định sốt, nhịp tim nhanh, hoặc hạ huyết áp.

Kiểm tra bụng xem có chướng, mạch đập hay bầm máu không (dấu hiệu Grey Turner hoặc Cullen).

Nghe xem có âm ruột hoặc tiếng thổi gợi ý chứng phình động mạch không. Âm ruột đôi khi không có trong viêm ruột thừa.

Sờ nắn bắt đầu từ vùng đau và phải nhẹ nhàng. Bảo vệ và độ cứng nên được lưu ý. Các khối u và phì đại cơ quan nên được đánh giá.

Dấu hiệu Murphy có thể giúp xác định bệnh lý túi mật. Các dấu hiệu đau ở mặt trước của hông và đùi - sau đó qua xương chậu và ra vùng lưng dưới và bịt có thể chỉ ra viêm ruột thừa. Khám bộ phận sinh dục là quan trọng để loại trừ thoát vị và khám trực tràng có thể giúp xác định viêm ruột thừa sau manh tràng.

Cần phải lấy huyết thanh tuyến sinh dục màng đệm ở người từ bất kỳ bệnh nhân nào có khả năng mang thai.

Chất điện giải có thể loại trừ các bất thường về chuyển hóa như tăng canxi máu.

Công thức máu toàn bộ nên được xem xét trong các nguyên nhân nhiễm trùng và với mục đích theo dõi sự ổn định của hematocrit và số lượng tiểu cầu.

Xét nghiệm gan tăng cao có thể xác định bệnh tế bào gan hoặc tắc mật. Amylase tăng cao có thể được tìm thấy trong viêm tụy, bệnh nước bọt, thiếu máu cục bộ mạc treo và bệnh lý ống dẫn trứng. Lipase rất đặc hiệu cho tuyến tụy. Xét nghiệm nước tiểu rất hữu ích để loại trừ nhiễm trùng đường tiết niệu.

Tiểu máu gặp ở 90% trường hợp sỏi thận. Mủ niệu có thể xuất hiện khi một khối viêm (ví dụ, viêm ruột thừa) gần với đường tiết niệu.

Loạt phim chụp bụng cấp tính (đứng thẳng và nằm ngửa) xác định khí tự do và khí bất thường. Phim thường có thể xác định vôi hóa liên quan đến sỏi thận (85%), sỏi mật (15%) và viêm phổi là nguyên nhân gây đau ngoài ổ bụng. Siêu âm rất hữu ích để loại trừ thai ngoài tử cung, viêm ruột thừa, bệnh đường mật, phình động mạch chủ bụng và ứ nước niệu quản. Chụp cắt lớp vi tính (CT) đã thay thế phần lớn các phương thức khác, bởi vì nó cung cấp một phương thức hình ảnh chính xác nhanh chóng để phát hiện viêm ruột thừa, sỏi niệu, viêm túi mật, viêm túi thừa và viêm tụy. Ở những bệnh nhân lớn tuổi bị đau bụng, CT scan làm thay đổi chẩn đoán ban đầu trong 45% trường hợp và ảnh hưởng đến quyết định nhập viện trong 26% trường hợp.

Chẩn đoán phân biệt

Điều này thường rộng và cần xem xét lại thường xuyên. Nếu một phương thức điều trị không thành công, chẩn đoán làm việc phải được đặt câu hỏi và mở rộng sự khác biệt. Kiểm tra nối tiếp và theo dõi chặt chẽ là cần thiết nếu chẩn đoán còn nghi vấn.

Đau nội tạng	Kết quả từ việc kéo căng các sợi thần kinh không có myelin bao quanh một cơ quan; có thể là 'đau quặn, âm ỉ, hoặc đau nhức," có thể ổn định hoặc ngắt quãng. Loại đau này thường không rõ ràng và lan tỏa. Các ví dụ bao gồm viêm ruột thừa, viêm túi mật, tắc ruột và đau quặn thận. Cấu trúc ruột trước thường đề cập đến vùng thượng vị (dạ dày, tá tràng, cây tụy-mật) và các cấu trúc giữa ruột (ruột non, đại tràng lên) đề cập đến vùng quanh rốn. Các cấu trúc ruột sau (đại tràng xuống) thường quay về vùng trên xương mu hoặc phía sau
Đau soma	Phát sinh từ các sợi đau ở phúc mạc thành; thường sắc nét hơn, cục bộ và liên tục hơn; có thể phát triển sau khi đau nội tạng. Thông thường, nó đại diện cho tình trạng viêm quanh hậu môn do nhiều nguyên nhân khác nhau (chảy máu, kích ứng hóa học, nguyên nhân nhiễm trùng) và thường gây ra mối lo ngại lớn nhất. Bệnh nhân bất động sớm
Đau quy chiếu	Được định nghĩa là cảm giác đau ở khoảng cách xa cơ quan bị bệnh. Kích ứng cơ hoành thường lan đến vai, và cơn đau quặn niệu quản thường lan xuống bẹn. Cơn đau quy chiếu thường khu trú ở lớp da phát triển và có thể gây nhầm lẫn trong việc xác định nguồn gốc. Tuy nhiên, nó thường được truyền cùng bên với cơ quan liên quan.

Biểu hiện lâm sàng

Các dạng liên quan đến các loại đau bụng khác nhau được trình bày trong bảng. Nhiều nguyên nhân đòi hỏi một chẩn đoán phân biệt rộng rãi. Nhiều phương thức chẩn đoán tồn tại, bao gồm kiểm tra thể chất, nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và nghiên cứu phụ trợ.

Bài viết cùng chuyên mục

Đau ngực không điển hình: phân tích triệu chứng

Đau ngực không điển hình có thể bắt nguồn từ bất kỳ cơ quan nào trong lồng ngực, cũng như từ các nguồn ngoài lồng ngực, ví dụ viêm tuyến giáp hoặc rối loạn hoảng sợ.

Các biểu hiện thường gặp trong bệnh nội tiết

Gen gây béo sản xuất ra leptin, một cytokin do các tế bào mỡ tiết ra nhằm đối phó với sự cất giữ chất mỡ. Khi béo lên, leptin sẽ tác động đến vùng dưới đồi

Khám lão khoa: điểm đặc biệt trong đánh giá người già yếu suy kiệt

Khi có thể, xem xét các yếu tố trong tiền sử bệnh nhân có tương tự với những thông tin của người chứng kiến, người chăm sóc, người thân, ghi chú của bệnh nhân hoặc các nhân viên y tế khác không.

Tăng bạch cầu ái toan: phân tích triệu chứng

Bạch cầu ái toan phát triển từ tiền chất myeloid trong tủy xương thông qua hoạt động của ít nhất ba cytokine tạo máu. Interleukin-5 (IL-5) đặc hiệu cho quá trình biệt hóa bạch cầu ái toan.

Rung giật nhãn cầu: phân tích triệu chứng

Rung giật nhãn cầu có thể liên quan đến những bất thường của hệ thần kinh trung ương hoặc ngoại biên, mặc dù trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác có thể không được xác định.

Lập luận chẩn đoán từ nhiều dấu hiệu và triệu chứng không độc lập

Trong thực tế, nhiều dấu hiệu, triệu chứng và kết quả xét nghiệm thường không độc lập, bởi vì sự hiện diện của một phát hiện làm tăng xác suất xuất hiện của một phát hiện khác.

Tăng Creatinin: phân tích triệu chứng

Creatinine tăng cao là do suy thận và có thể được chia thành ba nhóm, trước thận, bệnh thận nội tại và sau thận. Chúng cũng có thể được chia thành các nguyên nhân cấp tính (vài ngày đến vài tuần) và mãn tính.

Kiểm tra tính hợp lý trên lâm sàng

Khám lâm sàng hợp lý là một phần rộng lớn hơn được gọi là y học dựa trên bằng chứng, 'không nhấn mạnh trực giác, kinh nghiệm lâm sàng không hệ thống và cơ sở lý luận bệnh lý như đủ cơ sở để ra quyết định lâm sàng.

Protein niệu: phân tích triệu chứng

Sự bài tiết liên tục albumin trong khoảng từ 30 đến 300 mg/ngày (20–200 <g/phút) được gọi là albumin niệu vi lượng, trong khi các giá trị trên 300 mg/ngày được gọi là albumin niệu đại thể.

Giao hợp đau: phân tích triệu chứng

Giao hợp đau, thuật ngữ này thường được sử dụng liên quan đến rối loạn chức năng tình dục nữ, một tỷ lệ nhỏ nam giới cũng bị chứng đau khi giao hợp.

Sốt: các nguyên nhân thường gặp gây sốt

Sốt thường xảy ra như một phần của đáp ứng pha cấp do nhiễm trùng. Nhiễm trùng gây ra một đáp ứng viêm hệ thống có tỉ lệ tử vong đáng kể và cần phải được nhận diện và điều trị kịp thời. Nguyên nhân khác có thể gây ra sốt là bệnh ác tính, bệnh lý mô liên kết.

Khám lâm sàng tình trạng dinh dưỡng

Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân dựa trên chiều cao và cân nặng được diễn giải bằng chỉ số khối cơ thể, là một chỉ số đáng tin cậy hơn về tình trạng béo phì so với các bảng chiều cao cân nặng.

Mê sảng: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Cơ chế sinh học thần kinh của mê sảng chưa được hiểu rõ, nhưng một giả thuyết bao gồm mối quan hệ với hoạt động giảm acetycholine.

Đau nhiều cơ: phân tích triệu chứng

Một số tình trạng có thể dẫn đến đau đa cơ. Các nguyên nhân phổ biến nhất là đau đa cơ do thấp khớp và các tình trạng viêm. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân chính xác là không rõ.

Brain natriuretic peptide: phân tích triệu chứng

Brain natriuretic peptide cung cấp một cách để chẩn đoán và quản lý điều trị suy tim sung huyết và một loạt các bệnh khác có ảnh hưởng thứ phát đến tim.

Đau bụng cấp: triệu chứng kèm các dấu hiệu cảnh báo

Xét nghiệm bổ sung thường được yêu cầu ở bệnh nhân > 45 tuổi có triệu chứng mới khởi phát, sụt cân, suy sụp hoặc xét nghiệm sàng lọc bất thường.

Chóng mặt và choáng váng: phân tích các đặc điểm lâm sàng

Muốn xỉu ở bệnh nhân miêu tả cảm giác váng đầu như thể là tôi sắp xỉu mất hoặc cảm giác tương tự cảm giác sau khi đứng dậy nhanh đột ngột. Nếu có bất kỳ cơn nào kèm theo tối sầm thì đánh giá thêm mất ý thức thoáng qua.

Sốt: tầm soát nhiễm trùng bằng cận lâm sàng

Sự phối hợp lâm sàng với phân tích cận lâm sàng có thể phát hiện được các nguyên nhân không nhiễm trùng của sốt. Các bước tầm soát đầy đủ có thể là không cần thiết ở tất cả bệnh nhân, đặc biệt là với những bệnh nhân đã có tiêu điểm nhiễm trùng rõ ràng.