Hội chứng sau viêm tủy xám (Bại liệt) (Post-Polio Syndrome)

Viêm tủy xám (bệnh bại liệt trẻ em) đã được diệt trừ tận gốc ngay từ sớm ở từng quốc gia trên thế giới kể từ khi có sự chấp thuận cho phép sử dụng các vắc-xin chủng ngừa là Salk (1955) và Sabin (1962).

Tổ chức Y tế Thế giới (World Health Organization -WHO) ước tính có 12 triệu người trên toàn thế giới bị tàn tật ở một số mức độ do bệnh viêm tủy xám gây ra. Trung tâm Thống kê Y tế Quốc gia (National Center for Health Statistics) ước tính ở Hoa Kỳ có một triệu người mắc bệnh viêm tủy xám còn sống sót. Qua thống kê cho thấy có khoảng 433.000 người trong số họ bị liệt do một số dạng tình trạng sức khỏe suy yếu gây nên.

Đã từ lâu đa phần những người chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám đã sống một cuộc sống tích cực, họ đã không còn nhớ về căn bệnh viêm tủy xám, tình trạng sức khỏe của họ đều ổn định. Vào cuối những năm 1970, những người chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám thấy xuất hiện một số vấn đề mới như mệt nhọc, đau đớn, các vấn đề về hô hấp hoặc nuốt kèm theo là tình trạng ốm yếu thêm – giới y khoa gọi là "hội chứng sau viêm tủy xám (PPS)."

Một số người trải qua tình trạng mệt nhọc liên quan đến bệnh hội chứng sau viêm tủy xám ví dụ như tình trạng mệt lử giống như mắc cúm diễn tiến theo chiều hướng trầm trọng đi mỗi ngày. Kiểu mệt nhọc này cũng có thể gia tăng khi hoạt động thể chất và có thể gây khó tập trung và nhớ. Những người khác gặp phải tình trạng mệt mỏi cơ bắp, một dạng cơ bắp yếu tăng thêm khi vận động và thuyên giảm khi nghỉ ngơi.

Cuộc nghiên cứu hiện đang được tiến hành cho thấy rằng quãng thời gian một người đã sống với những tàn dư của bệnh viêm tủy xám cũng dài như của một yếu tố nguy cơ như tuổi thời gian. Dường như những ai đã trải qua tình trạng tê liệt ban đầu trầm trọng nhất có được khả năng phục hồi chức năng lớn nhất cũng gặp nhiều vấn đề hơn những người khác hiện gặp phải ít vấn đề ban đầu trầm trọng hơn.

Sự nhất trí ý kiến hiện tại về những triệu chứng sau viêm tủy xám tập trung vào những tế bào thần kinh và các sợi cơ tương ứng. Khi vi-rút gây bệnh viêm tủy xám phá huỷ hoặc làm tổn thương các nơron thần kinh vận động, các sợi cơ bị bỏ rơi và dẫn đến tình trạng tê liệt. Những người chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám đã lấy lại được khả năng cử động không phải vì các tế bào thần kinh đã hồi phục tới một mức độ nhất định nào đó. Giúp cho quá trình phục hồi là các tế bào thần kinh kế bên không bị ảnh hưởng đã "đâm chồi" và kết nối lại các cơ bị bỏ rơi.

Những người chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám nhiều năm với hệ thần kinh cơ được tái thiết lại này hiện đang phải gánh chịu những hậu quả – các tế bào thần kinh sống sót làm việc quá sức và các bắp cơ và khớp xương kiệt sức, cộng thêm những ảnh hưởng của quá trình già cỗi. Mặc dù quá trình tìm kiếm nguyên nhân do vi-rút gây ra vẫn tiếp diễn nhưng không có một bằng chứng tuyệt đối để ủng hộ cho khái niệm rằng hội chứng sau viêm tủy xám là một tình trạng tái nhiễm vi-rút gây bệnh viêm tủy xám.

Những người chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám chăm lo cho sức khỏe của bản thân bằng việc tìm cơ sở chăm sóc y khoa định kỳ, chọn lựa chất dinh dưỡng, tránh tăng cân quá mức và bỏ thuốc lá hoặc thú vui rượu chè quá mức.

Những người đã chống chịu qua được bệnh viêm tủy xám nên lắng nghe cơ thể của mình. Tránh những hoạt động gây đau nhức – đây là một dấu hiệu cảnh báo. Tránh sử dụng không chừng mực các thuốc giảm đau, đặc biệt là giảm đau gây buồn ngủ. Không được bắt cơ làm việc quá sức nhưng cần tiếp tục những hoạt động mà không làm các triệu chứng trở nên xấu đi. Đặc biệt là không được tập thể dục quá mức hay tiếp tục tập thể dục mặc dù cảm thấy đau nhức. Tránh các hoạt động gây nên tình trạng mệt nhọc kéo dài hơn mười phút. Bảo toàn năng lượng cơ thể bằng cách tránh thực hiện những việc không cần thiết.

Về bản chất thì hội chứng sau viêm tủy xám không phải là một bệnh lý de dọa tới tính mạng nhưng nó có thể gây nên tình trạng khó chịu đáng kể và tàn tật. Tình trạng tàn tật phổ biến nhất do hội chứng sau viêm tủy xám gây nên là suy giảm khả năng cử động. Những người mắc hội chứng sau viêm tủy xám có thể cũng gặp phải những khó khăn khi thực hiện các hoạt động hàng ngày ví dụ như nấu nướng, dọn dẹp, mua sắm và lái xe. Một số người có thể phải cần đến các thiết bị hỗ trợ như gậy chống, nạng đỡ, khung tập đi, xe lăn, hoặc xe xcu-tơ điện. Nếu các triệu chứng cực kỳ trầm trọng, những người này có thể cần phải đổi nghề hoặc bỏ việc hoàn toàn.

Nhiều người bệnh gặp khó khăn khi điều chỉnh sang những tình trạng tàn tật mới. Đối với một số người mắc hội chứng sau viêm tủy xám, sống lại những trải nghiệm thời thơ ấu với căn bệnh viêm tủy xám có thể là một tổn thương và thậm trí là một trải nghiệm khủng khiếp. Thật may là hội chứng sau viêm tủy xám ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm trong cộng đồng y khoa và ngày càng nhiều các chuyên gia chăm sóc sức khỏe có kiến thức vững vàng về PPS để có thể đem đến sự giúp đỡ phù hợp về y khoa và thích hợp về tâm lý. Ngoài ra còn có các nhóm hỗ trợ bệnh nhân mắc hội chứng sau viêm tủy xám, các bản tin thường kỳ và những mạng lưới giáo dục cung cấp những thông tin cập nhật về hội chứng sau viêm tủy xám đồng thời cho những người mắc bệnh biết rằng trong cuộc đấu tranh phòng chống bệnh tật này, họ không chỉ có một mình.

Sources: World Health Organization Syndrome following poliomyelitis (Post-Polio Health International), Clinics Syndrome After poliomyelitis of Montreal (Montreal Neurological Hospital Post-Polio Clinic).