Bệnh Raynaud: phân tích triệu chứng

2023-02-10 02:34 PM

Căng thẳng và lạnh là nguyên nhân lớn nhất gây ra các cơn co thắt, các cơn co thắt có thể kéo dài vài phút đến vài giờ, có ba giai đoạn thay đổi màu sắc.

Biên tập viên: Trần Tiến Phong

Đánh giá: Trần Trà My, Trần Phương Phương

Bệnh Raynaud là một rối loạn co thắt mạch máu gây thiếu máu cục bộ từng đợt ở các ngón tay, kéo dài trong một khoảng thời gian khác nhau. Nó được đặt theo tên của Maurice Raynaud, người đầu tiên ghi nhận chứng rối loạn này vào năm 1862. Mặc dù chứng rối loạn này chủ yếu ảnh hưởng đến ngón tay và ngón chân nhưng nó cũng có thể ảnh hưởng đến lưỡi, mũi, tai và núm vú. Bệnh Raynaud không liên quan đến bất kỳ bệnh tiềm ẩn nào còn được gọi là bệnh Raynaud nguyên phát (PRD). Loại bệnh Raynaud này có xu hướng ít nghiêm trọng hơn và phổ biến hơn.

Bệnh Raynaud thứ phát (SRD) hoặc hiện tượng Raynaud thường liên quan đến một căn bệnh tiềm ẩn.

Nguyên nhân

Cảm xúc căng thẳng và cảm lạnh dường như là nguyên nhân lớn nhất gây ra các cơn co thắt. Các cơn co thắt có thể kéo dài vài phút đến vài giờ. Thông thường, các cơn có ba giai đoạn thay đổi màu sắc. Giai đoạn một bao gồm da xanh, đôi khi đi kèm với lạnh, tê và/hoặc dị cảm. Giai đoạn thứ hai, nếu có, bao gồm tím tái và có thể bao gồm một số triệu chứng liên quan đến giai đoạn một. Cuối cùng, giai đoạn thứ ba bao gồm ban đỏ, có thể liên quan đến cảm giác đau nhói ở các ngón tay. Bệnh Raynaud nguyên phát có nguy cơ tiến triển thành rối loạn tự miễn dịch thấp, nếu sau 2 năm tấn công không có dấu hiệu hoặc triệu chứng nào khác của quá trình tự miễn dịch.

Ngược lại, bệnh Raynaud có thể là dấu hiệu biểu hiện của bệnh xơ cứng bì. Người ta đã chứng minh rằng những người bị bệnh Raynaud nguyên phát hoặc bệnh Raynaud thứ phát có lưu lượng máu bất thường đến các ngón tay và khả năng phục hồi bất thường sau kích thích lạnh. Ở những bệnh nhân bị xơ cứng bì, các mạch máu đã bị thu hẹp do sự tăng sinh của vùng nội mạc. Điều này làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu máu cục bộ do kích thích lạnh.

Tỷ lệ mắc bệnh Raynaud ở phụ nữ dao động từ 3% đến 20% và ở nam giới từ 3% đến 14%. Tỷ lệ mắc bệnh Raynaud nguyên phát ở Hoa Kỳ là khoảng 5%, trong khi ở Pháp, tỷ lệ này có thể lên tới 17%. Bệnh Raynaud nguyên phát thường bắt đầu trong thập kỷ thứ hai hoặc thứ ba của cuộc đời. Bệnh Raynaud thứ phát có thể bắt đầu với rối loạn tiềm ẩn và/hoặc là dấu hiệu biểu hiện của rối loạn tự miễn dịch. Bệnh Raynaud phổ biến hơn ở vùng khí hậu lạnh. Đôi khi nó được liên kết với một số nghề nghiệp, chẳng hạn như những nghề đòi hỏi sự rối loạn. Bệnh Raynaud phổ biến hơn ở vùng khí hậu lạnh. Đôi khi nó liên quan đến một số nghề nghiệp nhất định, chẳng hạn như những nghề đòi hỏi phải tiếp xúc với rung động cơ học liên tục. Các rối loạn khác liên quan đến bệnh Raynaud thứ phát bao gồm lupus ban đỏ hệ thống (SLE), viêm khớp dạng thấp, viêm da cơ, viêm đa cơ, hội chứng tăng độ nhớt, thuốc chống ung thư và thuốc chẹn beta. Các quá trình co thắt mạch như đau đầu mạch máu, đau thắt ngực không điển hình và tăng huyết áp phổi nguyên phát cũng có thể liên quan đến Bệnh Raynaud thứ phát.

Đánh giá đặc điểm

Khi phỏng vấn bệnh nhân, điều quan trọng là xác định thời điểm các triệu chứng xuất hiện. Bệnh nhân lưu ý rằng các triệu chứng xuất hiện trong quá trình thay đổi tương đối từ nhiệt độ ấm sang lạnh. Căng thẳng cảm xúc cũng được báo cáo là gây ra các triệu chứng thông qua việc kích hoạt hệ thống thần kinh giao cảm. Các loại thuốc đã sử dụng và tiền sử hút thuốc cũng là những câu hỏi quan trọng cần trả lời trong quá trình khai thác bệnh sử. Ngoài ra, các câu hỏi về việc sử dụng máy móc hoặc công cụ tạo ra rung động hoặc các hoạt động lặp đi lặp lại khác được thực hiện bằng ngón tay có thể giúp xác định xem bệnh nhân có biến thể của bệnh Raynaud được gọi là hội chứng rung tay-cánh tay hay không. Việc kiểm tra thể chất nên tập trung vào việc kiểm tra kỹ lưỡng các chữ số. Kiểm tra cẩn thận các ngón tay xem có bị loét xơ cứng ngón hay không và kiểm tra các mao mạch nếp gấp móng tay để tìm các vòng mao mạch lớn bất thường, xen kẽ với các vùng không có bất kỳ mao mạch nào. Mô hình này là gợi ý của xơ cứng bì. Đồng thời kiểm tra phát ban Malar, tím tái dai dẳng và/hoặc mô hoại tử ở các ngón tay.

Mặc dù sinh lý bệnh chính xác của bệnh Raynaud nguyên phát và bệnh Raynaud thứ phát vẫn chưa rõ ràng, nhưng dường như có những ảnh hưởng di truyền mạnh mẽ. Phân tích gia đình và nghiên cứu sinh đôi đã khẳng định vai trò của yếu tố di truyền. Phân tích phả hệ chỉ ra khả năng lây truyền trội nhiễm sắc thể thường ảnh hưởng bởi giới tính trong một số gia đình. Tại thời điểm này, trình tự sắp xếp các gen ứng cử viên cho đột biến gen vẫn còn âm tính.

Chẩn đoán phân biệt

Bệnh Raynaud nguyên phát là chẩn đoán có nhiều khả năng xảy ra nhất ở phụ nữ trẻ với các triệu chứng ít nghiêm trọng hơn và không có bệnh nền. Bệnh Raynaud thứ phát nên được xem xét ở bất kỳ ai mắc chứng rối loạn tự miễn dịch đã biết như xơ cứng bì hoặc lupus ban đỏ hệ. Các chẩn đoán khác cần được xem xét bao gồm viêm tắc mạch huyết khối tắc nghẽn ở nam giới hút thuốc, hội chứng lối thoát ngực, hội chứng ống cổ tay liên quan đến việc sử dụng tay lặp đi lặp lại, chứng tím tái và bệnh huyết sắc tố, đặc biệt liên quan đến viêm gan B hoặc C. Các loại thuốc có thể gây ra bệnh Raynaud thứ phát bao gồm nhưng là không giới hạn ở thuốc chẹn beta, thuốc tránh thai, cảm lạnh là cách trình bày cổ điển. Bệnh nhân có thể không trải qua cả ba thay đổi màu sắc. Một số tài liệu nói rằng xanh xao sau đó là xanh tím là kiểu phổ biến nhất, trong khi các nguồn khác lưu ý rằng những bệnh nhân có các đợt tím tái có bệnh nặng hơn. Điều quan trọng nhất cần lưu ý khi chẩn đoán bệnh nhân mắc bệnh Raynaud là bệnh nhân mắc bệnh Raynaud thứ phát hầu như sẽ luôn có các triệu chứng khác của bệnh mô liên kết ngoài các triệu chứng của bệnh Raynaud.

Bài viết cùng chuyên mục

Mê sảng: phân tích để chẩn đoán và điều trị

Cơ chế sinh học thần kinh của mê sảng chưa được hiểu rõ, nhưng một giả thuyết bao gồm mối quan hệ với hoạt động giảm acetycholine.

Phosphatase kiềm tăng cao: phân tích triệu chứng

ALP huyết thanh chỉ nên được chỉ định nếu nghi ngờ có bệnh về xương hoặc gan. Kết quả ALP nên được so sánh với phạm vi bình thường phù hợp trên cơ sở tuổi tác và tiền sử lâm sàng.

Bệnh hạch bạch huyết: phân tích triệu chứng

Các bệnh truyền nhiễm, tự miễn dịch, u hạt, ác tính hoặc phản ứng thuốc có thể gây ra hạch to toàn thân. Nguy cơ chung của bệnh ung thư ở những bệnh nhân bị bệnh hạch bạch huyết toàn thân là thấp.

Rối loạn sắc tố: phân tích triệu chứng

Với một số rối loạn sắc tố, nguyên nhân có thể dễ dàng được xác định là do di truyền, do ánh nắng mặt trời, do thuốc, nhiễm trùng hoặc viêm. Trong một số trường hợp, nguyên nhân ít rõ ràng hơn.

Điều trị theo triệu chứng: điều trị trước khi chẩn đoán xác định

Trong nhiều bệnh nhân có thay đổi ý thức hay rối loạn chức năng thần kinh cấp mà không xác định được nguyên nhân rõ ràng, thì hai tình trạng cần được loại trừ và điều trị ngay.

Thiếu máu trong bệnh mạn tính

Tình trạng giảm erythropoietin ít khi là nguyên nhân quan trọng gây sản xuất hồng cầu dưới mức từ trong suy thận, khi đó erythropoietin giảm là một quy luật.

Đau bụng: phân tích triệu chứng

Nguyên nhân đau bụng có thể khá đa dạng do bệnh lý ngoài ổ bụng hoặc các nguồn trong ổ bụng, các phát hiện vật lý có thể thay đổi, tình trạng đe dọa đến tính mạng có thể phát triển.

Phân tích triệu chứng chóng mặt để chẩn đoán và điều trị

Triệu chứng chóng mặt có thể bao gồm ngất xỉu, choáng váng, lâng lâng hoặc đứng không vững, chóng mặt thực sự, cảm giác chuyển động bất thường hoặc quay cuồng.

Tràn khí màng phổi: phân tích triệu chứng

Tràn khí màng phổi có hai loại chính, tự phát và không tự phát, tự phát phân thành nguyên phát hoặc thứ phát, tràn khí không tự phát là do chấn thương, do điều trị.

Loãng xương: phân tích triệu chứng

Sự mất cân bằng hoạt động của nguyên bào xương và nguyên bào xương có thể do một số tình trạng liên quan đến tuổi tác và bệnh tật gây ra, thường được phân loại là loãng xương nguyên phát và thứ phát.

Ngã và rối loạn dáng đi ở người cao tuổi

Những thay đổi này, người lớn tuổi dễ mắc ngã khi bị thách thức bởi một sự vi phạm bổ sung cho bất kỳ hệ thống này

Đau thắt lưng: khám cột sống thắt lưng

Việc khám nên bắt đầu khi gặp bệnh nhân lần đầu và tiếp tục theo dõi, quan sát dáng đi và tư thế, không nhất quán giữa chức năng và hoạt động có thể phân biệt giữa nguyên nhân thực thể và chức năng đối với các triệu chứng.

Giảm bạch cầu trung tính: phân tích triệu chứng

Ba quá trình cơ bản dẫn đến giảm bạch cầu trung tính mắc phải bao gồm giảm sản xuất, tăng cường phá hủy ngoại vi và tổng hợp bạch cầu trung tính trong nội mạc mạch máu hoặc mô.

Lú lẫn: mê sảng và mất trí

Chẩn đoán phân biệt mê sảng thường rộng và gặp trong bệnh nhân có não dễ bị tổn thương, bao gồm hầu hết các bệnh lý cơ thể cấp tính, sang chấn tinh thần hay các chấn thương do môi trường bên ngoài gây ra.

Đánh giá bệnh nhân: hướng dẫn thực hành

Những bệnh nhân bị bệnh cấp tính đòi hỏi cần được lượng giá một cách nhanh chóng theo các bước ABCDE với những trường hợp đe dọa tính mạng hoặc có sự xáo trộn lớn về sinh lý.

Men gan tăng cao: phân tích triệu chứng

Các men gan (aminotransferase) là các enzym tế bào được tìm thấy trong tế bào gan; chúng được giải phóng vào huyết thanh do tổn thương tế bào gan, do đó làm tăng nồng độ trong huyết thanh từ mức cơ bản thấp.

Phát ban dát sẩn: phân tích triệu chứng

Khi phát ban dát sẩn có liên quan đến sốt, nên nghi ngờ nguyên nhân nhiễm trùng. Nếu không có sốt, phản ứng dị ứng thường là nguyên nhân.

Hôn mê và rối loạn ý thức: đánh giá chẩn đoán nguyên nhân

Giảm điểm glasgows thường phổ biến sau cơn co giật, nhưng nhớ rằng khởi phát cơn co giật có thể được làm dễ bởi nhiều nguyên nhân bao gồm hạ glucose máu, chấn thương đầu ± tụ máu nội sọ, hội chứng cai rượu, quá liều thuốc.

Phòng chống thương tích và bạo lực

Giết người và tai nạn xe cơ giới là một nguyên nhân chính gây tử vong liên quan đến thương tích ở người trưởng thành trẻ tuổi

Mệt mỏi: đánh giá các nguyên nhân tinh thần và thể chất

Bệnh sử khai thác cẩn thận có thể cho thấy rằng vấn đề thực tế không chỉ là mệt mỏi, chẳng hạn hụt hơi, nên được tiếp tục kiểm tra. Nếu có các đặc điểm khu trú hoặc đặc hiệu hơn, chẳng hạn ho ra máu, sốt, vàng da lộ rõ, nên được tập trung đánh giá đầu tiên.