Tình trạng tăng đông máu

Trong nhiều trường hợp, huyết khối liên quan đến những yếu tố tại chổ gây ứ trệ dòng máu hay tổn thương của một mạch máu nhỏ. Thí dụ thường gặp nhất là huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân sau một nằm ngồi kéo dài trong một tư thế và huyết khối ở tĩnh mạch dài và chậu sau một phẫu thuật ở hông. Tuy nhiên, trong các trường hợp khác, một bệnh hệ thống làm tăng tổng quát nguy cơ bị huyết khối.

Những nguyên nhân của tình trạng tăng đông

Mắc phải

Ung thư

Rối loạn viêm nhiễm: viêm loét dại tràng.

Các rối loạn tăng sinh tủy.

Sau mổ.

Estrogen, mang thai.

Yếu tổ chống đông do luput.

Giảm tiểu cầu do heparin.

Kháng thể kháng cardiolipin

Bẩm sinh

Thiếu antithrombin III.

Yếu tố VIII Leyden.

Thiếu protein C.

Thiếu protein S.

Rối loạn fibrinogen máu.

Plasmlnogen bất thường.

Ung thư thường có nguy cơ tăng của cả huyết khối động mạch và tĩnh mạch. Trong một vài trường hợp, đông máu rải rác nội mạch mức độ thấp hình như cũng có trách nhiệm. Trong những trường hợp hiếm hoi, một yếu tố tiền đông do ung thư kích thích hệ thống đông máu. Rối loạn bệnh tăng sinh tủy xương như bệng đa hồng càu tiên phát, tăng tiểu cầu tiên phát, đái huyết sắc tố kịch phát về đêm có một tần suất cao bị huyết khối gây ra bởi những bất thường về chất lượng tiểu cầu. Đối với những bệnh đa hồng cầu tiên phát và tăng tiểu cầu tiên phát, huyết khối là nguyên nhân chính của tỉ lệ mắc bệnh và tử vong. Huyết khối tĩnh mạch có thể xẩy ra ở những vị trí bất thường như hệ thống tĩnh mạch mạc treo, gan hay lách. Huyết khối động mạch cũng xẩy ra và có thể biểu hiện như tắc nghẽn mạch máu lớn (đột quỵ, nhồi máu cơ tim) hay mạch máu nhỏ với đau rát ở tay và chân.

Heparin là một nguyên không thường gặp nhưng quan trọng của tình trạng tăng đông. Heparin thường hay gây giảm tiểu cầu trong 10% các quá trình điều trị. Thường là giảm tiểu cầu nhẹ và tự khỏi một cách tự phát. Tuy nhiên, trong một vài trường hợp có giảm tiểu cầu nặng. Trong những trường hợp này huyết khối động mạch rất hay xẩy ra như một biến chứng. Động mạch bị tắc thường là động mạch lớn như động mạch chậu hoặc có khi cả động mạch chủ. Trong hoàn cảnh này, bắt buộc phải ngừng dùng heparin vì tiếp tục dùng thuốc bao giờ cũng dẫn đến một hậu quả tàn khốc.

Một số những sai sót hóa sinh bẩm sinh cũng có thể có tình trạng tăng đông. Thường là có tiền sử gia đình. Huyết khối thường đa số ở tĩnh mạch và có thể ở các tĩnh mạch lớn ở bụng. Huyết khối thường xẩy ra ở những người trưởng thành trẻ hơn là trẻ em và thường tăng lên do những yếu tố như chấn thương háy thai nghén. Thiếu antithrombin III là rất hay thấy trong các rối loạn này. Chẩn đoán có được bằng cách chứng minh trị giá các yếu tố trong huyết tương bị giảm. Rối loạn fibrinogen máu được chẩn đoán bằng thời giah reptilase kéo dài.

Hội chứng hoại tử da do warfarin có thể xẩy ra ở những bệnh nhân thiếu protein C không được chẩn đoán. Protein C là phụ thuộc vitamin K và có nửa đời sống ngắn hơn các protein đông máu. Warfarin, do tạo ra tình trạng phụ thuộc vitamin K, sẽ nhất thời làm suy giảm protein C trước khi dẫn đến hiện tượng chống đông. Suốt trong qúa trình tăng đông, do tình trạng thiếu protein C không được chống đỡ, huyết khối các mạch máu ở da có thể dẫn đến nhồi máu và hoại tử. Hội chứng có thể được dự phòng bằng sử dụng heparin trong 5 - 7 ngày cho đến khi warfarin gây được chống đông.

Điều trị

Nếu một bệnh nhân được thừa nhận là có tăng nguy cơ huyết khối, việc điều trị dự phòng có hiệu lực thường là có giá trị. Trước khi phẫu thuật, heparin liều nhỏ 500 đơn vị mỗi 8 - 12 giờ có thể giúp ích để giảm nguy cơ huyết khối quanh giai đoạn phẫu thuật. Tình trạng tăng đông trong ung thư có thể có lợi khi điều trị bằng heparin 10.000 đơn vị tiêm dưới da mỗi 12 giờ. Heparin trọng lượng phân tử thấp là chất có nhiều tiện lợi hơn mà hiệu quả tương đương, ít đòi hỏi các theo dõi labô hơn. Warfarin, thường không có hiệu quả trong dự phòng huyết khối trong trường hợp này, có vẻ như do hiện tượng đông máu rải rác nội mạch ở mức độ thấp. Ở những bệnh nhân bị bệnh tăng sinh tủy xương mà có triệu chứng huyết khối, điều trị chống tiểu cầu có thể tốt. Tuy nhiên, việc điều trị như vậy không được áp dụng bừa bãi vì những bệnh nhân này thường có tăng nguy cơ chảy máu. Đối với những bệnh nhân bị chứng đau đỏ đầu chi (erythromelalgia) (đau đỏ và bỏng rát ở cánh tay) dùng aspirin 325 mg hàng ngày thường luôn có hiệu quả.

Đối với những bệnh nhân có những thiếu sót hóa sinh bẩm sinh như thiếu antithrombin III hay thiếu các protein C và S phụ thuộc vitamin K thì dùng warfarin có hiệu quả và có thể phải cho suốt đời. Những thành viên trong gia đình phải được sàng lọc về sự hiện diện của những thiếu sót như vậy để ghi nhận được và kịp thời hành động đối với những nguy cơ huyết khối tăng lên.