Bài giảng thai nghén có nguy cơ cao

Ngày: 31 - 10 - 2012

Khi có thai thỉnh thoảng uống r¬ượu thì tác động này còn ch¬ưa biết rõ, nhưng các thầy thuốc khuyên những phụ nữ có thai không nên uống rư¬ợu.

Đặt vấn đề

Mục đích của chăm sóc chu sinh là đảm bảo cho mẹ khoẻ mạnh và con bình th­ường, nh­ư vậy sự cần thiết của định h­ướng yếu tố nguy cơ đối với bà mẹ cần đ­ược chú trọng. Nhận định và xử trí  sớm  các yếu tố nguy cơ  sẽ cải thiện đư­ợc những tai biến ảnh h­ưởng về sau. Thai nghén là một tình trạng động đòi hỏi phải theo dõi liên tục và có kế hoạch xử trí luôn đư­ợc điều chỉnh cho thích hợp.

Bệnh sử

Thông qua bệnh sử giúp các thầy thuốc phát hiện đ­ược các yếu tố nguy cơ và xử trí sớm đư­ợc các yếu tố nguy cơ. Việc khai thác bệnh sử một cách liên tục giúp cho thầy thuốc phát hiện đư­ợc những tình trạng bệnh tiến triển khi có thai mới bộc lộ ra.

Tình trạng kinh tế xã hội

Tình trạng kinh tế xã hội đư­ợc định nghĩa như­ là tổng hợp của một nhóm những yếu tố phức tạp có mỗi liên quan tư­ơng hỗ lẫn nhau: như­ trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân, thu nhập, và nghề nghiệp. Tất cả những yếu tố này đóng vai trò quan trọng đối với tỷ lệ tử vong và tỷ lệ bệnh tật của cả bà mẹ và trẻ sơ sinh. Tình trạng kinh tế xã hội thấp sẽ làm tăng tỷ lệ tử vong và tỷ lệ bệnh tật chu sinh.

Tuổi

Phụ nữ mang thai mà quá trẻ hoặc lớn tuổi đều đ­ược coi là yếu tố nguy cơ.

Phụ nữ mang thai d­ưới  20 tuổi sẽ có những nguy cơ

Đẻ non.

Thai chết l­ưu.

Tử vong sơ sinh.

Tiền sản giật/sản giật.

Rối loạn cơn co tử cung.

Theo dõi và chăm sóc trư­ớc sinh không đ­ược tốt.

Phụ nữ mang thai trên 35 tuổi sẽ có những nguy cơ

Tăng tỷ lệ tử vong chu sinh cho cả bà mẹ lẫn thai nhi.

Rau tiền đạo.

Đẻ non nếu đẻ con so sau 35 tuổi.

Nghiện

Nghiện thuốc lá. Có một sự liên quan mật thiết giữa bà mẹ nghiện thuốc lá nặng và tỷ lệ mắc bệnh cũng nh­ư tỷ lệ tử vong của thai nhi. Mặc dù cơ chế của sự liên quan này ch­a rõ ràng nh­ưng những bà mẹ hút thuốc lá đều có nguy cơ:

Rau bong non.

Rau tiền đạo.

Ra huyết khi có thai.

Vỡ ối non.

Đẻ non.

Sẩy thai.

Hội chứng sơ sinh chết đột tử.

Thai chết l­ưu.

Trẻ nhẹ cân.

Giảm lư­ợng sữa cho con bú.

Bệnh phổi.

Nghiện ma tuý

Hậu quả đối với mẹ và con phụ thuộc vào chủng loại và liều lư­ợng ma tuý bà mẹ sử dụng. Tác động có hại của ma tuý bao gồm:

Tăng lư­ợng thuốc sử dụng khi cần thiết, khi sử dụng những thuốc mang tính điều trị như­ng có cùng nguồn gốc với loại thuốc ma tuý thì phải tăng liều lư­ợng thuốc cao hơn ng­ười bình thư­ờng mới có tác dụng.

Hội chứng cai thuốc.

Thai chậm phát triển.

Dị dạng bẩm sinh.

Bệnh nhiễm trùng liên quan tới tiêm ma tuý không đảm bảo vô trùng.

Suy dinh d­ưỡng.

Đẻ non.

Nghiện r­ượu

Mức độ ảnh hư­ởng của r­ượu đến thai phụ thuộc vào lượng rư­ợu sử dụng và thời gian sử dụng khi có thai.

Khi có thai thỉnh thoảng uống r­ượu thì tác động này còn ch­ưa biết rõ, nhưng các thầy thuốc khuyên những phụ nữ có thai không nên uống rư­ợu.

 

Nghề nghiệp

Đây là vấn đề còn đạng đ­ược thảo luận, nói chung những nghề nghiệp đòi hỏi phải lao động thể lực nặng nhọc và bị stress thì dễ gây đẻ non.

Tiền sử sản khoa

Việc khai thác tiền sử sản khoa rất quan trọng trong việc đánh giá tiên lư­ợng sự tiến triển của thai nghén về sau này.

Số lần đẻ

Con so:

Những phụ nữ đẻ con so có nguy cơ cao nh­ư sau:

Tiền sản giật/sản giật.

Những thay đổi về sinh lý mới cùng những stress, những bệnh lý tiềm ẩn có thể xuất hiện.

Không có những hiểu biết về tình trạng thai nghén và những biến chứng của nó.

Con dạ đẻ nhiều lần:

Khi sản phụ có > 5 con sẽ tăng những nguy cơ:

Rau tiền đạo.

Chẩy máu thứ phát sau đẻ do đờ tử cung.

Tăng tỷ lệ song thai hai trứng.

Nạo thai

Cổ tử cung có thể bị tổn th­ương do nong cổ tử cung khi nạo thai và làm tăng nguy cơ:

Sẩy thai.

Hở eo - cổ tử cung.

Đẻ non.

Trẻ đẻ ra nhẹ cân.

Đẻ non

Tần xuất đẻ non có liên quan tới bộ máy sinh dục, có hai khả năng xẩy ra trong những lần đẻ sau:

Giảm đi trong những lần đẻ tiếp theo.

Tăng lên trong các lần đẻ tiếp theo.

Đẻ thai to (> 4000g)

Có thể do không phát hiện ra đái đ­ường hoặc không khống chế đ­ược đư­ờng huyết và có thể có những tai biến khi đẻ nh­ư:

Đẻ đư­ờng dư­ới khó khăn.

Mổ đẻ do bất tư­ơng xứng đầu - chậu.

Biến chứng sau đẻ.

Thai trong thời kỳ chu sinh có thể liên quan tới các nguyên nhân

Đái đ­ường.

Bệnh hệ thống.

Dị dạng bẩm sinh.

Đẻ non.

Chấn thư­ơng sản khoa.

Bệnh tan máu.

Chuyển dạ bất thư­ờng.

Dị dạng bẩm sinh

Nếu đã có một lần trẻ đẻ ra có dị dạng bẩm sinh thì tỷ lệ dị dạng bẩm sinh tăng lên trong các lần có thai sau cho nên cần thiết phải đánh giá sớm bằng chọc ối xét nghiệm, nếu có bất thư­ờng về nhiễm sắc thể cần kết thúc thai nghén sớm.

Chửa ngoài tử cung

Bệnh nhân có tiền sử chửa ngoài tử cung thì những lần có thai sau nguy cơ chửa ngoài tử cung tăng lên, cho nên khi có thai cần đánh giá xem trứng đã làm tổ trong buồng tử cung chưa.

Mổ đẻ cũ

Sản phụ cần có chỉ định mổ tuyệ đối trong những lần có thai sau:

Nhiễm herpes cấp tính khi thai đủ tháng.

Bất tư­ơng xứng đầu - chậu tuyệt đối.

Mở thân tử cung lấy thai.

Bóc tách nhân xơ vào tới nội mạc tử cung.

Phần lớn các thầy thuốc khuyên rằng nếu đã mổ đẻ hai lần thì những lần có thai sau cần phải mổ đẻ.

Chảy máu

Bệnh nhân có tiền sử chảy máu thì sẽ tăng nguy cơ chảy máu trong những lần có thai tiếp theo ( rau tiền đạo, rau bong non, chảy máu sau đẻ).

Thai nghén gây tăng huyết áp (tiền sản giật/sản giật)

Tăng nguy cơ cao huyết áp trong những lần có thai tiếp theo.

Gây biến chứng cho những lần có thai tiếp theo do tăng huyết áp.

Tiền sử bệnh nội khoa

Bệnh tăng huyết áp mãn tính (> 149/90)

Tình trạng bệnh lý này có thể được phát hiện ngay từ những lần khám thai đầu tiên, tiên l­ượng phụ thuộc vào việc khống chế huyết áp có tốt không khi có thai, tuy nhiên nó vẫn có những nguy cơ sau:

Tiền sản giật.

Rau bong non.

Tử vong chu sinh

Tử vong mẹ.

Nhồi máu cơ tim.

Giảm tuần hoàn thai rau.

Bệnh tim ảnh hư­ởng cả đến mẹ và thai

Đối với mẹ: Bệnh có thể nặng lên, bởi vì khi có thai tình trạng huyết động học thay đổi, một vài tổn thư­ơng ở tim đặc biệt trở nên nguy hiểm nh­ư hẹp van hai lá, tăng áp lực động mạch phổi, hội chứng Marfan, hội chứng Eisenmenger.

Sự phát triển của thai phụ thuộc vào tình trạng cung cấp oxy. Nếu do tổn th­ương tim làm cho cung cấp oxy không đầy đủ làm cho thai nhi phát triển bất thư­ờng thậm chí chết.

Thế hệ sau của những ng­ười mắc bệnh tim có nguy cơ mặc bệnh tim.

d.Một vài thứ thuốc điều trị bệnh tim có nguy cơ gây biến chứng đối với thai.

Bệnh phổi

Chức năng hô hấp và sự trao đổi khí ở phổi ảnh hưởng tới lượng oxy cung cấp cho thai.

Bệnh thận

Khi ngư­ời phụ nữ có thai gây những biến đổi về sinh lý và giải phẫu đối với hệ thống tiết niệu do đó làm cho những ng­ười bị bệnh thận tiềm ẩn từ trước nặng lên.

Dưới sự theo dõi chặt chẽ về mặt y tế nhất là đối với huyết áp, những bệnh thận tiềm ẩn khi có thai hầu như có tiên lượng tốt.

Tỷ lệ tử vong thai nhi tăng lên đối với những người bệnh thận cho nên cần phải đến khám thai thường xuyên và làm những xét nghiệm thăm dò trước sinh. Bệnh nhân cần được tư vấn về những khả năng biến chứng của thuốc hạ huyết áp đối với thai nhi.

Bệnh đái đường

Tăng tỷ lệ tử vong mẹ.

Tăng tỷ lệ tử vong thai.

Đa ối.

Dị dạng bẩm sinh.

Huyết áp mãn tính.

Tiền sản giật.

Phù.

Viêm cầu thận đối với mẹ.

Thai chết l­ưu (nguyên nhân chính là do dị dạng).

Tăng tỷ lệ bệnh của sơ sinh bao gồm:

Hội chứng suy hô hấp.

Trẻ sơ sinh quá cân.

Giảm đư­ờng huyết.

Tăng bilirubin máu.

Giảm canxi máu.

Bệnh tuyến giáp trạng

Khi có thai, người phụ nữ có những thay đổi về hormon và chuyển hoá trong cơ thể do đó việc đánh giá chức năng của tuyến giáp rất phức tạp. Không điều trị nhược năng cũng như cường năng tuyến giáp sẽ ảnh hưởng rất lớn tới thai nhi trong quá trình mang thai. Điều trị bệnh lý tuyến giáp khi mang thai cũng rất phức tạp vì tuyến giáp thai như cũng phản ứng về mặt nội tiết và tính năng dược học của thuốc giống như đối với người mẹ.

Bệnh collagen mạch máu hệ thống (bệnh thấp khớp)

Những ảnh hưởng của thai nghén lên bệnh này khó có thể dự đoán được: có thể làm cho bệnh tiến triển nhanh lên, nặng lên, cũng có thể làm cho bệnh nhẹ đi. Bệnh lý này cũng có tác động lên thai nghén ( thí dụ bệnh lupus ban đỏ hệ thống sẽ làm tăng nguy cơ sẩy thai, đẻ non, thai chết lưu), và đặc biệt là tác dụng phụ của thuốc điều trị bệnh lên thai nhi.

Bệnh huyết học

Khi có thai sẽ làm thay đổi về sinh lý cũng như nhu cầu về chuyển hoá do đó thường gây thiếu máu thứ phát do thiếu sắt và axit folic.

Những bệnh lý về huyết sắc tố ( thí dụ như hồng cầu hình lưới liềm) có thể tiến triển nặng lên khi có thai và gây biến chứng nghiêm trọng đối với cả mẹ lẫn con.

Những bệnh lý về tiểu cầu và rối loạn đông máu không chỉ ảnh hưởng tới mẹ và thai trong khi mang thai mà còn trong khi đẻ nhất là khi sổ rau gây chảy máu nặng.

Một vài dạng bệnh lý của máu liên qua tới gen di truyền do đó cần làm công tác tư vấn trước khi có thai và khi mới bắt đầu mang thai.

Bệnh lý về gen

Bệnh lý về gen của bà mẹ cần được đánh giá trước khi có thai hoặc lúc mới bắt đầu mang thai. Khi có thai bệnh lý về gen có thể nặng lên làm ảnh hưởng tới sự phát triển của thai trong tử cung.

Những yếu tố bệnh sử có thể giúp cho phân định yếu tố nguy cơ của cặp vợ chồng bao gồm:

Cùng huyết thống. Lấy nhau giữa những người có họ hàng gần làm tăng nguy cơ bị mắc những bệnh về gen đột biến giống nhau.

Tăng nguy cơ sẩy thai.

Thế hệ con cháu dễ bị những bệnh hiếm gặp về gen di truyền lặn.

Chủng tộc: Một số chủng tộc dễ mắc những bệnh về gen di truyền như bệnh hồng cầu hình lưỡi liềm.

Tuổi mẹ cao (>35) con đẻ ra có nguy cơ bị mắc bệnh Down tăng lên.

Tuổi của bố mẹ cao (>55) con đẻ ra dễ bị mắc những bệnh về gen đột biến.

Bệnh tuyến yên

Những người phụ nữ bị bệnh tuyến yên thường khó có thai, có thai sẽ làm cho bệnh lý tuyến yên nặng lên.

Bệnh tuyến thượng thận

Khi có thai chức năng tuyến thượng thân cũng thay đổi, những trường hợp suy tuyến thượng thận cấp khi có thai có thể đe doạ tính mạng bệnh nhân.

Bệnh tuyến cận giáp

Tuyến cận giáp ổn định bình thường là cơ sở đảm bảo cho sức khoẻ của cả mẹ lẫn con, nồng độ canxi máu là chìa khoá để đánh giá hoạt động của tuyến cận giáp. Nhu cầu canxi tăng lên khi có thai do đó cần đẩm bảo chế độ dinh dưỡng cũng như thuốc điều trị để cung cấp đầy đủ lượng canxi cần thiết.

Bệnh gan

Cũng như phần lớn các cơ quan phủ tạng, gan có biến động về mặt giải phẫu và sinh lý  và chức năng  khi có thai. Phần lớn những bệnh lý về gan khi có thai nặng lên do đó cần được theo dõi một cách chặt chẽ. Bệnh lý về gan có thể ảnh hưởng có hại đến thai nhi ( bệnh viêm gan do virus).

Bệnh hệ thống thần kinh

Những ảnh hưởng của thai nghén lên bệnh của hệ thống thần kinh có trước hoặc mới mắc hoàn toàn khác nhau.Những thuốc điều trị bệnh có thể có tác động xấu đến cả mẹ lẫn con.

Bệnh tắc tĩnh mạch do huyết khối

Bệnh có thể xuất hiện trong khi có thai hoặc ngay lập tức sau đẻ trên những bệnh nhân có tiền sử huyết khối, điều quan trong phải nhận định được những đối tượng có nguy cơ cao khi có thai để phòng chống.

Bệnh nhiễm trùng

Một vài loại virus, vi khuẩn, ký sinh trùng có thể qua đường hàng rào rau thai gây nên những ảnh hưởng nghiêm trọng tới thai nhi và sơ sinh. Những xét nghiệm thông thường để phát hiện giang mai, lậu, rubella cần được tiến hành. Một số những bệnh nhiễm khuẩn sau đây có thể gây tỷ lệ bệnh lý và tỷ lệ tử vong cho mẹ và con tăng lên.

Cytomegalovirus:

Những phụ nữ có thai mắc cytomegalovirus tiên phát sẽ làm tăng nguy cơ dị dạng bẩm sinh đặc biệt là trên bộ máy thần kinh.

Khi bệnh tiến triển mạnh sẽ gây tử vong sơ sinh.

Nhiễm khuẩn sau khi đẻ có thể xảy ra, nhưng thường không gây di chứng.

Virus herpes:

Đó là bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Nhiễm khuẩn trong khi có thai sẽ làm tăng nguy cơ thai chết lưu và đẻ non.

Phần lớn trẻ sơ sinh bị nhiễm bệnh khi đi qua đường sinh dục hoặc là virus lan lên qua cổ tử cung khi ối vỡ.

Trẻ sơ sinh bị nhiễm virus có thể không phát hiện ra di chứng. Những thai nhi bị nhiễm bệnh toàn bộ, nếu sống sót có thể có di chứng ở mắt hoặc hệ thống thần kinh.

Điều quan trong cần phải nhận biết bệnh nhân nhiễm herpes cũ hoặc mới nhiễm để đề ra phương pháp xử trí thích hợp.

Virus viêm gan B:

(1) Nếu sự lây nhiễm trong ba tháng đầu hay ba tháng giữa thường không gây hậu quả gì. Lây nhiễm xẩy ra trong ba tháng cuối thường liên quan với tăng nguy cơ đẻ non gây hậu quả tỷ lệ bệnh lý và tỷ lệ tử vong sơ sinh tăng lên, trẻ so sinh có thể bị nhiễm virus:

(a) Không có triệu chứng.

(b) Bệnh viêm gan cấp, xơ gan dẫn tới tử vong.

(c) Trở thành người mang mầm bệnh mãn tính.

(2) Bà mẹ bị mang mầm bệnh mãn tính HBsAg truyền bệnh cho con.

(3) Những cố gắng về mặt y tế nhằm phòng chống lây nhiễm trên trẻ sơ sinh của những bà mẹ mang mầm bệnh mãn tính. Đối với những bà mẹ bị viêm gan cấp tính vào ba tháng cuối khi mang thai cần phải xử trí ngay lúc đẻ bao gồm hút dịch mũi họng, dạ dầy tiêm huyết thanh có globulin miễn dịch.

(4) Thái độ xử trí đối với bà mẹ bao gồm nghỉ ngơi, đảm bảo chế độ dinh dưỡng cũng như lượng dịch cung cấp cho cơ thể.

Toxoplasma:

(1) Toxoplasma là một loại ký sinh trùng, khi bà mẹ nhiễm bệnh có thể có triệu chứng không rõ ràng, nhưng thai nhi có thể nhiễm bệnh trong tử cung.

(2) Nguy cơ đối với thai phụ thuộc vào tuổi thai khi nhiễm bệnh, điều đó phản ánh tình trạng miễn dịch của thai, ví dụ thai xẽ có nguy cơ nhiễm bệnh cao khi mẹ bị mắc bệnh trong ba tháng cuối nhưng nói chung không có di chứng gì đáng kể, thai nhi ít bị nhiễm virus khi mẹ mắc bệnh trong ba tháng đầu, nhưng khi mắc bệnh thường để lại di chứng nặng nề.

(3) Bệnh nhân khi nhiễm bệnh thường có nguy cơ cao:

(a) Xẩy thai.

(b) Thai chết lưu.

(c) Dị dạng bẩm sinh nặng.

(4) Mèo là nguồn lây nhiễm nặng, thầy thuốc nên tư vấn cho bệnh nhân:

(a) Nguy cơ lây nhiễm toxoplasma từ mèo khi có thai.

(b) Xét nghiệm huyết thanh phát hiện lây nhiễm toxoplasma đối với những phụ nữ có thai có nuôi mèo.

(c) Khuyên bệnh nhân hạn chế tiếp xúc với mèo khi có thai.

Tiền sử gia đình

Tiền sử gia đình có khuynh hướng đối với những yếu tố nguy cơ sau:

Mẹ

Cao huyết áp.

Đẻ nhiều.

Đái đường.

Bệnh huyết sắc tố.

Mẹ hoặc bố

Chậm phát triển trí tuệ.

Dị dạng bẩm sinh.

Điếc bẩm sinh.

Dị ứng.

Khám lâm sàng

Đối với bệnh nhân sản khoa cần khám lâm sàng một cách toàn diện.

Khám toàn thân

Khám chiều cao, cân nặng phản ánh tình trạng kinh tế xã hội và dinh dưỡng của người mẹ, đó là một trong những chỉ số tiên lượng quan trọng.

Những bà mẹ thấp bé, cân nặng dưới mức bình thường sẽ làm tăng tỷ lệ tử vong và tỷ lệ bệnh lý chu sinh đối với con, trẻ nhẹ cân, trẻ đẻ non.

Những bà mẹ báo phì sẽ có nguy cơ cho cả mẹ lẫn con. Những nguy cơ đối với mẹ bao gồm:

Cao huyết áp.

Đái đường.

Hít phải dịch dạ dầy khi gây mê.

Những biến chứng của vết thương.

Tắc mạch do huyết khối.

Khám tiểu khung

Tiểu khung, âm hộ, âm đạo, cổ tử cung, và phần phụ.

Đo kích thước khung chậu bằng lâm sàng.

Ngôi thai.

Kích thước tử cung

Kích thước của tử cung cần đánh giá một cách liên tục trong suốt quá trình có thai. Việc đánh giá sự tương xứng giữa kích thước tử cung và tuổi thai cần đựoc tiến hành từ ngay lần khám thai đầu tiên. Sự tương xứng giữa tuổi thai và chiều cao tử cung có ý nghĩa lớn từ tuần thứ 20 của thai nghén.

Nếu tử cung nhỏ hơn so với tuổi thai ước tính thì thầy thuốc cần đánh giá lại:

Tuổi thai có đúng không nhất là đối với những phụ nữ có vòng kinh không đều.

Thai nhỏ hơn so với tuổi thai.

Thai chậm phát triển trong tử cung.

Nếu tử cung lớn hơn so với tuổi thai cần đánh giá lại:

Tính lại tuổi thai.

Tử cung dị dạng.

. Đa ối.

Đa thai.

Đường sinh dục bất thường

Cấu trúc bất thường

Nếu chỉ có bất thường nhỏ thì tiên lượng tốt.

Nếu những bất thường lớn thì có thể tăng nguy cơ:

Mổ đẻ.

Chết chu sinh.

Trẻ nhẹ cân.

Xẩy thai.

Rau bong non.

Lạc nội mạc trong cơ tử cung (adenomyosis)

Đó là có những ổ tuyến nội mạc tử cung trong chất đệm và cơ tử cung, sẽ làm tăng nguy cơ:

Vỡ tử cung.

Chẩy máu sau đẻ.

Đẻ khó.

Tổn thương ung thư và tiền ung thư

Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ lan rộng của tổn thương.

U xơ tử cung

Tiên lượng phụ thuộc vào vị trí của u xơ khi có thai, ví dụ đối với những u xơ dưới thanh mạc có cuống có thể gây biến chứng xoắn, u xơ dưới niêm mạc có thể gây biến chứng hoại tử. Nói chung u xơ ảnh hưởng tới thai nghén:

Xẩy thai.

Rau bám bất thường.

Đánh giá nhầm sự tương xứng giữa tuổi thai và kích thước tử cung.

Rau cầm tù.

Rối loạn cơn co tử cung khi chuyển dạ.

Chẩy máu sau đẻ.

U tiền đạo đối với những trường hợp u xơ ở đoạn dưói và ở cổ tử cung.

Ngôi bất thường.

Hở eo-cổ tử cung

Bệnh nhân có tiền sử xẩy thai ba tháng giữa với cơn co tử cung nhẹ, có thể có vỡ ối, tiền sử chấn thương cổ tử cung.

Bệnh nhân có phơi nhiễm với Diethylstilbestrol

Nhữnh bệnh nhân này cần được theo dõi một cách kỹ lưỡng bởi vì có khả năng có bất thường ở cổ tử cung và tử cung gây nên:

Xẩy thai, chửa ngoài tử cung (trong ba tháng đầu).

Hở eo-cổ tử cung (trong ba tháng giữa)

Đẻ non, ối vỡ non ( trong ba tháng cuối).

Xét nghiệm

Nhóm máu và Rh

VDRL

Bệnh giang mai ở giai đoạn khác nhau có nguy cơ tới thai nghén như:

Trẻ đẻ ra không bị nhiễm giang mai.

Xẩy thai muộn (sau 4 tháng).

Thai chết lưu.

Trẻ bị giang mai bẩm sinh.

Xét nghiệm tìm lậu cầu

Phụ nữ có thai mắc bệnh lậu có thể có triệu chứng lâm sàng hoặc không. Bệnh lậu sẽ làm tăng các biến chứng sau:

Đẻ non.

Vỡ ối non.

Sốt hậu sản.

Nhiễm trùng ối.

Nhiễm trùng trẻ sơ sinh.

Thai chậm phát triển.

Xét nghiệm Rubella

Về mặt lâm sàng: Những người phụ nữ có thai mắc bệnh Rubella không khác gì so với những phụ nữ không có thai mắc bệnh.Nhưng khi nhiễm bệnh cấp tính thì có nguy cơ đối với thai bao gồm:

Xẩy thai trong ba tháng đầu.

Nhiễm trùng thai nhi: Gây những dị dạng bẩm sinh.

Bà mẹ bị nhiễm bệnh trong ba tháng đầu: Sẽ có nguy cơ cao đối với thai nhi.

Những bệnh nhân có lượng giá huyết thanh đối với Rubella < 1:8 thì có thể đã có miễn dịch đối với bệnh này.

Tổng phân tích máu toàn bộ

Thiếu máu: Nếu có thì cần được đánh giá và điều trị.

Tăng bạch cầu: Khi có thai thì bạch cầu tăng nhẹ, nếu tăng nhiều thì cần phải xét nghiệm thăm dò thêm.

Xét nghiệm nước tiểu

Tuy cơ chế chưa được rõ ràng, nhưng khi có thai làm thay đổi về mặt giải phẫu và sinh lý sẽ làm cho người phụ nữ dễ mắc nhiễm trùng đường tiết niệu có triệu chứng hoặc không có triệu chứng và dẫn đến  viêm đài bể thận.

Khoảng 20 - 40 % những phụ nữ có thai bị viêm đường tiết niệu không có triệu chứng do vi khuẩn sẽ tiến triển thành viêm đài bể thận gây biến chứng nghiêm trong cho cả mẹ lẫn con, có thể gây nên đẻ non.

Rất ít người phụ nữ viêm đường tiết niệu không có triệu chứng không có vi khuẩn, trong nhóm này thường không có biến chứng viêm đài bể thận và không có biến chứng đối với thai.

Viêm đường tiết niệu không có triệu chứng chiếm 3 - 5% số người phụ nữ có thai, đặc biệt là những phụ nữ có điều kiện kinh tế xã hội thấp do đẻ nhiều lần và tuổi cao.

Điều quan trọng là phát hiện sớm, điều trị kịp thời và theo dõi sát.

Phiến đồ âm đạo cổ tử cung

Nếu phát hiện thấy bất thường cần đánh giá và điều trị.

Đường huyết

Thai nghén là nguyên nhân làm cho bệnh đường huyết nặng lên, phát hiện sớm bệnh đái đường khi có thai sẽ phòng chống được các biến chứng của nó. Tất cả những người phụ nữ có thai, có tiền sử gia đình đái đường cần được đánh giá.

Đánh giá nguy cơ

Trước khi đẻ

Thai nghén là tình trạng động do đó theo dõi đánh giá liên tục trong giai đoạn trước sinh để phát hiện sớm những vấn đề bất thường để can thiệp được kịp thời.

BẢNG. MỤC ĐÍCH ĐÁNH GIÁ TRƯỚC SINH.

Những vấn đề lớn cần được đánh giá trong thời kỳ chu sinh

Những vấn đề trước sinh phối hợp

 

Những yếu tố bệnh sử

Những yếu tố mới hình thành

Đẻ non (< 37 tuần)

Trình độ người mẹ

Tiền sử thai chết lưu

Tiền sử đẻ non

Tiền sử sơ sinh chết

Đẻ nhiều (> 5 con)

Tử cung dị dạng

Cân nặng dưới 45 kg

Tiền sử nhiễm trùng đường sinh dục tiết niệu

Cao huyết áp do thai nghén từ trung bình cho đến nặng

Hở eo-cổ tử cung

Bất đòng Rh

Hút thuốc lá

Viêm đài bẻ thận

Nghiện ma tuý

Thai chậm phát triển trong tử cung

Tiền sử thai chết lưu

Tiền sử sơ sinh chết

Đẻ nhiều (> 5 con)

Cao huyết áp do thai nghén từ trung bình cho đến nặng

 

Tiền sản giật, sản giật

Cao huyết áp mãn tính

Tiền sử bị bệnh thận

Đái đường

Dưới 17 tuổi

Cân nặng tăng hơn 900 g/tuần

Thai chậm phát triển trong tử cung

Nghiệm pháp lăn mình dương tính

Đa thai

Đái đường

Trên 35 tuổi

Tiền sử đẻ con trên 4000g

Tiền sử gia đình có người bị đái đường

Tiền sử đẻ con dị dạng

Đa ối

Cao huyết áp do thai nghén

Nhiễm trùng đường sinh dục tiết niệu

 

Dị dạng bẩm sinh

Trên 35 tuổi

Đái đường

Xẩy thai liên tiếp

Tiền sử đẻ con dị dạng

 

Đẻ non

Tỷ lệ bệnh lý và tử vong chu sinh tăng lên trong những trường trường hợp đẻ non.

BẢNG. ĐÁNH GIÁ NGUY CƠ ĐẺ NON.

Điểm

Yếu tố kinh tế xã hội

Tiền sử bệnh tật

Công việc và thói quen hàng ngày

Tình trạng thai hiện thời

1

2 con, ở nhà

Tình trạng kinh tế xã hội thấp

Xẩy thai x 1

Có thai lại sau khi sinh dưới 1 năm

Lao động bên ngoài xã hội

Thường xuyên mệt mỏi

2

Tuổi mẹ dưới 20 tuổi hoặc trên 40 tuổi

Không chồng

Xẩy thai x 2

Hút trên 10 điếu thuốc lá mỗi ngày

Tăng cân dưới 4,5 kg từ tuần thứ 32

3

Tình trạng kinh tế xã hôi rất thấp

Chiều cao dưới 150 cm

Cân nặng dưới 45 kg

 

Xẩy thai x 3

Lao động nặng nhọc, stress nhiều

Đi xa, mệt mỏi

Ngôi ngược ở tuần thứ 32.

Sụt cân khoảng 2,5 kg

Đầu lọt ở tuần thứ 32

Sốt

4

Mẹ dưới 18 tuổi

Viêm đài bể thận

 

Ra huyết sau 12 tuần

Cổ tử cung đã bị xoá, mở

5

 

Tử cung dị dạng

Xẩy thai ba tháng giữa

Mẹ sử dụng diethystibestrol

Khoét chóp cổ tử cung

 

Rau tiền đạo

Đa ối

10

 

Đẻ non

Xẩy thai liên tiếp ba tháng đầu và ba tháng giữa

 

Song thai

Phẫu thuật bụng

Điểm số cần được đánh giá ngay từ lần khám thai đầu tiên và đánh giá lại vào tuần thứ 22 đến tuần thứ 26. Nếu điểm số từ 10 trở lên thì bệnh nhân có nguy cơ bị  đẻ non.

Thai chậm phát triển trong tử cung

Đánh giá một cách hệ thống bằng đo cân nặng và chiều cao tử cung đều đặn. Việc thăm dò bằng các chỉ số đo thai nhi trên siêu âm và lưu lượng dòng máu nuôi thai sẽ khảng định thêm một cách chính xác chẩn đoán thai chậm phát triển trong tử cung và nguyên nhân của nó.

Tiền sản giật và sản giật

Rất nhiều yếu tố nguy cơ liên quan tới phát sinh tiền sản giật, sản giật (bảng 1). Nghiệm pháp quay mình: bệnh nhân nằm nghiêng trái sau đó quay mình nằm ngửa có huyết áp tối thiểu tăng trên 20 mmHg thì nghiệm pháp được coi là dương tính. Những người có những yếu tố nguy cơ cao, nghiệm pháp lăn mình dương tính cần được theo dõi sát để phát hiện sớm protein niệu, phù, và cao huyết áp.

Đái đường

Điều quan trọng là chẩn đoán đái đường càng sớm càng tốt để đề ra biện pháp xử trí sớm, kịp thời làm giảm tỷ lệ bệnh lý và tử vong đối với cả mẹ lẫn con.

Dị dạng bẩm sinh

Có một số yếu tố nguy cơ dị dạng thai nhi bẩm sinh đối với bà mẹ khi mang thai (bảng 1). Việc chẩn đoán chính xác nhờ vào siêu âm và xét nghiệm nước ối nhiễm sắc đồ cũng như một số xét nghiệm sinh hoá khác như alpha- fetoprotein mẹ để xác định dị dạng hệ thống thần kinh của con.

Trong khi chuyển dạ

Đánh giá nguy cơ của bà mẹ cần phải tiến hành liên tục trong giai đoạn chuyển dạ. Một vài yếu tố nguy cơ trước sinh có liên quan tới những nguy cơ khi chuyển dạ và khi đẻ. Để làm giảm tỷ lệ bệnh lý cũng như tử vong chu sinh cần xác định rõ những nguy cơ trong thời kỳ chu sinh (bảng 3) và những liên quan tới biến chứng khi chuyển dạ và trẻ sơ sinh.

Chuyển dạ bất thường

Ba dạng của chuyển dạ bất thường (a - c) có liên quan tới hậu quả bệnh lý của trẻ sơ sinh. Tuy nhiên những yếu tố trước sinh có liên quan tới những dạng khác của chuyển dạ bất thường (a, c - e).

Rối loạn cơn co nguyên phát.

Giai đoạn hai của cuộc chuyển dạ kéo dài (> 2,5 tiếng).

Chuyển dạ kéo dài ( toàn bộ cuộc chuyển dạ > 20 tiếng)

Giai đoạn tiềm tàng của cuộc chuyển dạ kéo dài.

Chuyển dạ rất nhanh.

Cổ tử cung không tiến triển thứ phát.

Chỉ số apgar thấp

Rất nhiều yếu tố nguy cơ gây chỉ số apgar thấp có thể nhận biết sớm trong giai đoạn chuyển dạ và cần đề ra phương pháp hồi sức sơ sinh kịp thời.

Suy hô hấp

Hội chứng suy hô hấp thường liên quan tới trẻ non tháng.

Thở nhanh thoáng qua. Một vài yếu tố nguy cơ trước sinh và trong chuyển dạ cần được nhận biết để tránh và dự phòng suy hô hấp khi sinh.

Hít phải nước ối. Cần phải xử trí tích cực khi chuyển dạ và ngay sau khi sinh để tránh hít phải nước ối có phân su.

BẢNG .

Những vấn đề lớn cần phải phòng chống

Những vấn đề liên quan

 

Trước sinh

Sơ sinh và trong chuyển dạ

Chuyển dạ bất thường.

Giai đoạn tiềm tàng kéo dài

Rối loạn cơn co nguyên phát

 

Giai đoạn hai của chuyển dạ kéo dài (>2,5 tiếng)

Chuyển dạ nhanh

 

Chuyển dạ kéo dài (>20 tiếng)

 

Tuổi mẹ trên 35

Xẩy thai liên tiếp

 

Không

 

Tiền sử thai chết lưu

Tiền sử đẻ non

Mẹ hút thuốc lá

 

Không

Sơ sinh dị dạng, chỉ số Apgar thấp ở phút thứ nhất, hít phải nước ối

Tăng bilirubin máu.

 

Không

 

Hồi sức ngay khi sinh

Sơ sinh dị dạng

Chỉ số Apgar thấp.

1 phút dưới 5 điểm.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5 phút dưới 5 điểm

 

Tiền sản giật trung bình đến nặng

Mẹ bị bệnh tim

Mẹ bị đái đường

Tiền sử thai chết lưu

Tiền sử sơ sinh bị chết

Ngôi thai bất thường

Đa thai

 

 

Tiền sản giật trung bình đến nặng

Mẹ bị đái đường

Tiền sử thai chết lưu

Rh (-)

Ngôi thai bất thường

 

Trẻ non tháng

Vỡ ối sớm

Ngôi bất thường

Đa thai

Nước ối nhiều phân su

Cơn co rối loạn nguyên phát

Rau bong non

Ngôi ngược.

Đẻ khó do vai

Đẻ bằng forceps, giác hút

Rau bong non

Nước ối nhiều phân su

Ngôi bất thường

Trẻ non tháng

Ngôi ngược

Đẻ bằng forceps, giác hút

Suy hô hấp

Hội chứng suy hô hấp

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Những suy hô hấp khác

(thở nhanh thoáng qua)

 

 

 

Hít phải nước ối

 

 

 

Bệnh thận trung bình đến nặng

Mẹ bị đái đường

Tiền sử thai chết lưu

Tiền sử đẻ non

Tiền sử sơ sinh chết

Mẹ đẻ nhiều.

Tử cung dị dạng

Rh (-)

Tiền sản giất trung bình đến nặng

Viên đài bể thận

Mẹ bị đái đường

Tiền sử sơ sinh chết

Tiền sử mổ đẻ

Trẻ cân nặng hơn 9 lbs

Tuổi mẹ trên 35

Mẹ bị đái đường

Tiền sử thai chết lưu

Mẹ đẻ nhiều (> 5 con)

Đa thai

Tiền sản giật trung bình đến nặng

 

Chuyển dạ đẻ non

Tiền sản giật trung bình đến nặng

Ngôi ngược

Rau bong non

 

 

 

 

 

 

Đẻ non

Vỡ ối non

Mổ đẻ

Nước ối nhiều phân su

 

Tiền sản giật trung bình đến nặng

Nước ối nhiều phân su

Đa thai

Rối loạn cơn co nguyên phát

Rau bong non

Ngôi ngược

Đẻ khó do vai

 

Bài xem nhiều nhất

Bài giảng thai chết lưu

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra thai chết lưu và cũng có nhiều trường hợp thai chết lưu mà không tìm được nguyên nhân. Người ta cho rằng có từ 20 đến 50% số trường hợp thai chết lưu không tìm thấy nguyên nhân.

Bài giảng sự thụ thai, làm tổ và phát triển của trứng

Giới tính của thai được quyết định ngay khi thụ tinh. Nếu tinh trùng mang nhiễm sắc thể giới tính Y thì sẽ phát triển thành thai trai (46XY). Ngược lại nếu tinh trùng mang nhiễm sắc thể giới tính X thì sẽ phát triển thành thai gái (46 XX).

Bài giảng chửa trứng

Thai chết lưu: Dễ nhầm trong trường hợp chửa trứng bán phần. Thai chết lưu thường tử cung nhỏ hơn so với tuổi thai, vú căng có thể có tiết sữa, phản ứng sinh vật âm tính.

Bài giảng chảy máu trong 6 tháng đầu của thời kỳ thai nghén

Khám toàn trạng bệnh nhân có thể thấy tình trạng thiếu máu do chảy máu kéo dài, hoặc bệnh nhân trong tình trạng choáng có rối loạn huyết động học vì mất  máu cấp.

Bài giảng viêm âm đạo, cổ tử cung

Khi âm đạo  bị viêm nhiễm, chất dịch tiết ra nhiều, gây khó chịu làm cho người phụ nữ lo lắng, trong trường hợp này dù màu sắc như thế nào trắng hay vàng, có mùi hay không đều là bệnh lý.

Bài giảng rau tiền đạo

Phần lớn bánh rau bám vào thân tử cung, chỉ một phần nhỏ bám vào đoạn dưới, không gây chảy máu, thường hay gây vỡ ối sớm. Đa số được chẩn đoán hồi cứu sau khi sổ rau:  đo màng dưới 10 cm, từ bờ bánh rau tới vòng Banld.

Bài giảng song thai (thai đôi)

Trên siêu âm chúng ta nhìn thấy 1 bánh rau, 2 buồng ối mà vách ngăn 2 buồng ối mỏng, không thấy dấu hiệu Lambda. Đó là song thai 1 bánh rau, 2 buồng ối và là song thai 1 noãn.

Bài giảng chửa ngoài tử cung

Vòi trứng bị rạn nứt dần, bọc thai bị sảy, máu chảy ít một rồi đọng lại một nơi nào đó trong hố chậu. Ruột, mạc nối lớn ở xung quanh bao bọc khu trú lại thành khối máu tụ.

Bài giảng đa ối (nhiều nước ối)

Bình thường lượng nước ối khoảng 300 - 800ml, từ 800 -1500ml gọi là dư ối. Đa ối khi lượng nước ối vượt quá trên 2000ml (con số này ít có ý nghĩa vì trên thực tế lâm sàng không thể ước lượng chính xác được lượng nước ối.

Bài giảng thiểu ối (ít nước ối)

Mặc dù các bất thường chính của hệ thần kinh có thể có liên quan tới lượng nước ối bình thường và sự tăng lượng nước ối, nhưng chỉ trong một số trường hợp là có liên quan tới thiểu ối.

Bài giảng sự chuyển dạ

Cho tới nay người ta chưa biết rõ ràng và đầy đủ những nguyên nhân phát sinh những cơn co chuyển dạ. Người ta đã đưa ra nhiều giả thuyết để giải trình, có một số giả thuyết được chấp nhận.

Bài giảng sẩy thai

Tỷ lệ sẩy thai thực sự rất khó đánh giá vì nhiều trường hợp sẩy thai xảy ra trước khi người phụ nữ nhận biết được mình có thai. Tỷ lệ này được ước lượng từ 22-75%.

Bài giảng các chỉ định mổ lấy thai

Nhóm nguyên nhân do thai: thai to (32,7%), suy thai (27,2%), ngôi mông (24,7%), ngôi khác (6,7%), song thai (4,7%), mở hết không lọt (4,0%). Trong ngôi mông, 75% số trường phải mổ lấy thai, 25% đẻ đường dưới.

Bài giảng sức khỏe sinh sản vị thành niên

Quan hệ tình dục không an toàn có nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục trong thanh thiếu niên đang là nỗi lo ngại của cộng đồng (lậu, giang mai, HIV...).

Bài giảng ối vỡ sớm, ối vỡ non

Quan điểm về ối vỡ sớm trước tuần 37 vẫn đang còn tranh cãi. Ở nhiều nước trên thế giói quan niệm ối vỡ non hay ối vỡ sớm chỉ là một và được định nghĩa: ối vỡ là rách màng ối (gồm nội sản mạc và trung sản mạc) ở cực dưới của trứng trước khi chuyển dạ

Xem theo danh mục