Phác đồ điều trị lạc nội mạc tử cung

Ngày: 5/2/2017 11:25:20 AM

By member of dieutri.vn

Hiệp hội ASRM khuyến cáo điều trị nội khoa sau phẫu thuật nhằm phá hủy tận gốc các tổn thương còn sót lại cũng như nguy cơ tái phát. Điều trị nội khoa hỗ trợ 3 -6 tháng sau mổ giúp giảm nguy cơ tái phát.

Nhận định chung

Lạc nội mạc tử cung là bệnh lý liên quan đến sự hiện diện của các tuyến nội mạc tử cung và mô đệm ở bên ngoài tử cung. Sự hiện diện này tạo nên tình trạng viêm mạn tính, phát triển và thoái hóa theo chu kỳ kinh nguyệt chịu ảnh hưởng của nội tiết sinh dục.

Tần suất gặp khoảng 5 - 10% phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. Tần suất cao rõ rệt ở phụ nữ vô sinh.

Yếu tố nguy cơ:

+Tiền sử gia đình có người bị lạc nội mạc tử cung.

+ Cấu trúc đường sinh dục bất thường và tắc nghẽn hành kinh.

+ Chưa sinh, hay hiếm muộn…

Phác đồ điều trị lạc nội mạc tử cung

Nguyên tắc điều trị lạc nội mạc tử cung

Chỉ nên điều trị khi có triệu trứng đau hay vô sinh hoặc cả hai Mục tiêu điều trị: giảm đau, giảm mức độ tiến triển và tái phát bệnh, tăng khả năng có thai.

Lựa chọn điều trị dựa trên mục tiêu điều trị: giảm đau hoặc có thai.

Điều trị nội khoa bước 1

Thuốc giảm đau

+ Giải pháp tạm thời.

+ Các liệu pháp điều trị đau do lạc nội mạc tử cung có thể cần ít nhất một chu kỳ để bắt đầu giảm đau.

+ Giúp người bệnh dễ chịu hơn cho tới khi điều trị nội khoa chính có hiệu quả: NSAID / Opioid.

Viên ngừa thai kết hợp (CHC)

Khuyến cáo dùng thuốc liên tục.

+ Không hành kinh nên giảm đau.

+ Hợp lý với giả thuyết trào ngược máu kinh, nhưng CHC không hiệu quả giảm đau trong lạc nội mạc tử cung liên quan đến thụ thể estrogen và progestin trong LNMTC lạc chỗ. Không dùng quá 3 tháng nếu ko giảm đau.

Điều trị nội khoa bước 2

Progestin đường uông.

Progestin đường tiêm (Depot progestin - DMPA).

Progestin phóng thích trong tử cung(LNG –IUS).

+ Giải phóng 20µg/ngày tại vùng chậu.

+ Gần 60% người bệnh: teo nội mạc và vô kinh.

+ Không ức chế rụng trứng.

+ > 50% người bệnh hài lòng với điều trị sau 6 tháng

Ưu điểm:

+ Điều trị liên tục 5 năm.

+ Tập trung progestin tại vùng chậu cao.

+ Ít vào hệ tuần hoàn: giảm tác dụng phụ toàn thân.

Nhược điểm:

+ Tỉ lệ rơi dụng cụ khoảng 5%.

+ Nguy cơ nhiễm trùng vùng chậu khoảng 1,5%.

Danazol.

Liệu pháp đồng vận GnRH.

+ GnRH agonist/addback là chọn lựa trên người bệnh: Không đáp ứng với CHC hoặc progestin, tái phát triệu chứng.

Cơ chế: GnRH ức chế bài tiết FSH, ngăn chặn buồng trứng tiết estrogen & tạo nên tình trạng suy giảm estrogen. Làm bất hoạt mô lạc nội mạc tử cung => giảm đau.

Nên dùng kết hợp với addback Hạn chế: Tình trạng suy giảm estrogen.

Bốc hỏa, toát mồ hôi, khô âm đạo, mất xương.

Không khuyến cáo GnRHa > 6 tháng: mất xương.

Tái phát sau khi ngưng điều trị GnRHa.

Điều trị ngoại khoa

Chỉ định:

Đau vùng chậu:

+ Không đáp ứng điều trị nội khoa.

+ Tình trang đau cấp nghi do xoắn hay vỡ nang.

+ Xâm nhập cơ quan lân cận: tử cung, bang quang, ruột…

Nghi ngờ có lạc nội mạc tử cung thể buồng trứng.

Hiếm muộn có thêm yếu tố phối hợp.

Phương pháp mổ:

Nội soi là phương pháp được lựa chọn rộng rãi nhiều ưu điểm so với mổ mở. Với mục tiêu là lấy đi các tổn thương phục hồi giải phẫu vùng chậu và giảm đau.

Trong lạc nội mạc tử cung thể buồng trứng: Xem xét nguyện vọng có thai của người bệnh để quyết định mức độ can thiệp:

+ Nội soi dẫn lưu và đốt lòng nang, khuyến cáo với các nang < 3cm.

+ Nội soi bóc nang, khuyến cáo với các nang > 3cm, tuy nhiên tăng nguy cơ suy tuyến buồng trứng.

Khuyến cáo ASRM 2004: điều trị nội trước mổ làm ngừng chu kỳ kinh nguyệt, giúp giảm viêm, giảm kích thước khối lạc nội mạc tử cung và mạch máu, từ đó giảm nguy cơ chảy máu trong mổ và nguy cơ dính hậu phẫu Tỷ lệ tái phát sau phẫu thuật đơn thuần: 15 - 36% trong năm đầu và 33 – 64% trong 5 năm.

Hiệp hội ASRM khuyến cáo điều trị nội khoa sau phẫu thuật nhằm phá hủy tận gốc các tổn thương còn sót lại cũng như nguy cơ tái phát. Điều trị nội khoa hỗ trợ 3 -6 tháng sau mổ giúp giảm nguy cơ tái phát.

Mục tiêu điều trị có thai

IUI kết hợp kích thích buồng trứng cải thiện khả năng thụ thai ở người bệnh bị lạc nội mạc tử cung nhẹ đến trung bình, với điều kiện vòi dẫn trứng bình thường.

Hiệu quả chủ yếu do kích thích buồng trứng, vì IUI đơn thuần có thể không có lợi.

Thụ tinh trong ống nghiệm

Thường được chỉ định bước 1 trên người bệnh lạc nội mạc tử cung nặng và chức năng vòi dẫn bất thường, hoặc trên phụ nữ lớn luổi hoặc/ và chất lượng tinh trùng giảm.

Tỉ lệ thành công thấp hơn bệnh lý khác.

Điều hòa giảm thụ thể tuyến yên dài hạn trước IVF / ICSI bằng GnRHa cải thiện tỷ lệ mang thai lâm sàng. Phẫu thuật được chỉ định khi có những tổn thương theo cơ chế:

A2 = dính gây mất di động của ống dẫn trứng.

T2 = tắc nghẽn hoàn toàn và 2 bên.

O2 = lạc nội mạc tử cung với giảm dự trữ buồng trứng.

RVS 1 và 2 = lạc nội mạc tử cung ở vị trí trực tràng – âm đạo (có hoặc không ảnh hưởng đến đường tiết niệu, có hoặc không tổn thương trực tràng).

Không phải lúc nào cũng có giới hạn rõ ràng giữa mô lành và mô lạc nội mạc.

Phá hủy mô rộng bằng đốt điện khi tình trạng viêm vùng chậu lan rộng.

Nguy cơ phá hủy các mô chức năng (vòi trứng, buồng trứng).