Phác đồ điều trị rối loạn giọng

Nhận định chung

Rối loạn giọng là tình trạng bất thường của một hoặc nhiều đặc tính của giọng nói, gồm rối loạn âm vực, cao độ, cường độ, chất lượng giọng.

Rối loạn giọng có thể do các nguyên nhân mang tính hành vi và các tổn thương thực thể tại thanh quản.

Các nguyên nhân hành vi

Lạm dụng giọng nói, sử dụng giọng nói không hợp lý

Lạm dụng giọng nói hoặc sử dụng giọng nói không hợp lý đưa đến rối loạn giọng trong các bệnh lý sau:

Rối loạn giọng căng cơ không có tổn thương niêm mạc dây thanh.

Các bệnh lý niêm mạc dây thanh: hạt xơ dây thanh, phù nề dây thanh, polyp dây thanh, u hạt, loét tiếp xúc, viêm thanh quản mạn tính.

Nguyên nhân tâm lý - tâm thần

Rối loạn giọng do căn nguyên tâm lý - tâm thần.

Rối loạn giọng tuổi dậy thì.

Các rối loạn giọng do chuyển giới tính.

Tổn thương thực thể tại thanh quản

Bất thường cấu trúc thanh quản

Bẩm sinh: Màng chân vịt. Rãnh dây thanh.

Mắc phải: Chấn thương thanh quản. Sẹo hẹp đường thở. Rối loạn giọng tuổi già.

Các nguyên nhân thần kinh – cơ

Liệt thần kinh quặt ngược thanh quản.

Bệnh lý thần kinh trung ương: Liệt nửa người, nhồi máu não, Parkinson…

Co cứng cơ thanh quản cục bộ.

Bệnh nơ-ron vận động (ví dụ: xơ cột bên teo cơ).

Xơ hóa rải rác.

Hội chứng Guillain-Barré.

Bệnh nhược cơ.

Bệnh Wilson.

Các nguyên nhân nội tiết

Chậm phát triển sinh dục ở nam giới.

Nam hóa giọng nữ.

Tác dụng phụ của thuốc (steroid, nội tiết tố…).

U lành tính và ác tính của thanh quản

Nang, papilloma, ung thư…

Các viêm nhiễm tại thanh quản

Viêm thanh quản cấp tính, mạn tính.

Các bệnh tự miễn.

Viêm khớp dạng thấp.

Trào ngược dạ dày - thực quản.

Phản ứng dị ứng.

Viêm đặc hiệu: Nấm thanh quản, lao thanh quản, giang mai thanh quản.

Các nguyên nhân của đường phát âm

Dị hình hốc mũi, ngạt mũi, khe hở hàm ếch.

Phác đồ điều trị rối loạn giọng

Nguyên tắc điều trị

Điều trị nguyên nhân là chủ yếu.

Bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu và khôi phục chức năng của thanh quản.

Sử dụng phương pháp điều trị phù hợp, đúng chỉ định, đúng giai đoạn của bệnh.

Có biện pháp dự phòng tái phát.

Điều trị nội khoa

Tùy nguyên nhân mà chỉ định dùng thuốc phù hợp. Thuốc điều trị nội khoa các rối loạn giọng nói gồm các nhóm sau:

Kháng sinh, thuốc chống nấm, thuốc điều trị lao.

Steroid và các thuốc chống viêm không steroid.

Thuốc chống dị ứng.

Thuốc điều trị hội chứng trào ngược dạ dày - thực quản.

Thuốc tác động lên hệ thần kinh. Đường dùng thuốc điều trị rối loạn giọng có thể gồm: đường toàn thân (tiêm hoặc uống), đường tại chỗ (bơm thuốc thanh quản, khí dung họng - thanh quản).

Trị liệu giọng nói - ngôn ngữ (luyện giọng)

Chỉ định trong các trường hợp:Rối loạn giọng nói không có tổn thương thực thể tại thanh quản.

Rối loạn giọng có tổn thương thực thể kèm theo rối loạn chức năng phát âm, tổn thương thực thể do các nguyên nhân hành vi (hạt xơ dây thanh).

Trước và sau phẫu thuật thanh quản.

Điều trị hỗ trợ rối loạn giọng do căn nguyên thần kinh (liệt hồi quy…).

Điều trị phẫu thuật

Tùy loại tổn thương và giai đoạn của tổn thương mà lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp.

Chỉ định phẫu thuật

Tổn thương lành tính ở niêm mạc dây thanh do nguyên nhân hành vi đã điều trị nội khoa và trị liệu giọng nói không hiệu quả: polyp dây thanh, hạt xơ dây thanh, phù Reinke.

Tổn thương cấu trúc dây thanh không có chỉ định điều trị bảo tồn: nang dây thanh, rãnh dây thanh, màng chân vịt, papilloma thanh quản.

Rối loạn giọng do căn nguyên thần kinh đã điều trị bảo tồn không kết quả: liệt dây thanh, rối loạn giọng co cứng.

Rối loạn giọng do chấn thương thanh quản làm gãy vỡ, di lệch khung sụn thanh quản.

Nguyên tắc phẫu thuật điều trị rối loạn giọng

Chỉ định mổ đúng tổn thương và đúng giai đoạn của bệnh.

Can thiệp tối thiểu vào cấu trúc của dây thanh để bảo tồn tối đa lớp niêm mạc dây thanh, giúp phục hồi sóng niêm mạc.

Trước và sau mổ cần có trị liệu giọng nói - ngôn ngữ để phục hồi chức năng phát âm.

Một số loại phẫu thuật điều trị rối loạn giọng

Vi phẫu thanh quản điều trị các tổn thương lành tính ở niêm mạc dây thanh như hạt xơ, polyp, nang, phù Reinke.

Phẫu thuật làm phồng dây thanh điều trị các bệnh teo dây thanh, rãnh dây thanh, liệt dây thanh: bơm mỡ tự thân, collagen...

Phẫu thuật trên khung sụn của thanh quản (chỉnh hình, cấy ghép).

Phẫu thuật phục hồi giải phẫu và sinh lý thanh quản do sẹo hẹp.

Phẫu thuật tác động lên hệ thống thần kinh - cơ thanh quản: tiêm Botulinum toxin A, ghép nối dây thần kinh...

Các phương pháp phẫu thuật khác: laser, dụng cụ cắt hút (microdebrider)…

Các phương pháp điều trị khác

Đối với tổn thương ác tính tại thanh quản, cần áp dụng phương pháp điều trị phù hợp với tổn thương và giai đoạn của bệnh như phẫu thuật, xạ trị, điều trị hóa chất…

Giáo dục và tư vấn về sử dụng giọng

Người bệnh cần được tư vấn và giáo dục về cách sử dụng giọng nói hợp lý, tình trạng rối loạn giọng của bản thân, hướng điều trị, cách chăm sóc giọng nói, cách dự phòng tái phát.