Xét nghiệm hoá sinh máu bệnh đường hô hấp

Ngày: 2013-7-29

By member of dieutri.vn

Bicarbonat thực là nồng độ thực tế bicarbonat của mẫu máu lấy trong điều kiện không tiếp xúc với không khí, nó tương ứng với pH và PaCO2 thực của mẫu máu.

Để đánh giá suy hô hấp, người ta thường dùng các thông số khí máu và cân bằng acid-base như PaO2, PaCO2, SaO2, AaDO2...

Thông thường để xác định các thông số khí máu và cân bằng acid - base, người ta lấy máu động mạch để xét nghiệm (lấy máu động mạch quay, động mạch trụ, động mạch cánh tay và động mạch đùi) bằng dụng cụ chuyên biệt để mẫu máu lấy tránh tiếp xúc với không khí và  cho kết quả chính xác.

Khi xét nghiệm các thông số khí máu và cân bằng acid-base có 3 thông số pH, PaO2, PaCO2 đo tự động bằng các điện cực chọn lọc (có cấu tạo và hoạt động theo các nguyên lý riêng), còn các thông số khác được tính toán tự động nhờ bộ phận xử lý vi tính của máy. Khi đo  máy cần được chuẩn hóa và đo ngay sau khi lấy máu.

Các thông số khí máu và cân bằng acid- base

PaO2 - phân áp oxy máu động mạch

Bình thường ở người trẻ, người trưởng thành PaO2 = 85 - 100mmHg, chiếm 95 -98% tổng lượng oxy có trong máu.

PaO2 tăng: khi áp lực riêng phần O2 máu phế nang tăng.

PaO2 giảm: do giảm thông khí, giảm khuếch tán và mất cân bằng tỷ lệ Va/Q (thông khí/lưu lượng máu).

PaCO2 - phân áp CO2 máu động mạch

Đây là một thông số cho biết các rối loạn cân bằng acid-base có liên quan tới nguyên nhân hô hấp hay không.

Bình thường: PaCO2 = 35 - 45 mmHg, trung bình là 40 mmHg.

PaCO2 phụ thuộc vào thông khí phế nang (tỷ lệ nghịch): tăng khi thông khí phế nang giảm và ngược lại.

SaO2 - độ bão hòa oxy chức năng (functional oxygen saturation)

SaO2 là dạng kết hợp của oxy với hemoglobin.

Bình thường: SaO2 = 95 - 97% (95 - 99% nếu pH = 7,38 - 7,42; PaO2= 97%, PaCO2 = 40 mmHg).

Khi SaO2 giảm, nhỏ hơn 50% thì ái lực gắn của oxy với Hb giảm mạnh.

AaDO2- chênh lệch oxy giữa phế nang và động mạch (alveolar- arterial O2 gradient)

Bình thường: AaDO2 nhỏ hơn 15 mmHg. Từ trên 30 tuổi, cứ tăng thêm 10 tuổi thì AaDO2 tăng lên 3 mmHg.

AaDO2 tăng cho biết có rối loạn trao đổi khí.

pH máu động mạch

Bình thường:  pH máu động mạch  = 7,38 - 7,42.

pH < 7,38 là nhiễm acid.

pH > 7,42 là nhiễm base.

Bicarbonat (HCO3-)

Bicarbonat là lượng HCO3- có trong huyết tương, gồm bicarbonat thực (actual bicarbonat = AB) và bicarbonat chuẩn (standard bicarbonat= SB).

Bicarbonat thực là nồng độ thực tế bicarbonat của mẫu máu lấy trong điều kiện không tiếp xúc với không khí, nó tương ứng với   pH và PaCO2 thực của mẫu máu.

Bình thường: AB = 25 mmol/l.

Bicarbonat chuẩn là lượng HCO3- (mmol/l) của huyết tương được qui về điều kiện chuẩn như PaCO2= 40 mmHg, To= 37oC, pH = 7,40.

Bình thường: SB = 24 ± 2 (mmol/l).

CO2 toàn phần (t.CO2) được tính theo công thức sau:

t.CO2 = CO2 hòa tan (PaCO2) + CO2 carbaminat + CO2/bicarbonat (chiếm tới 90% tổng CO2 trong máu).

Bình thường: t.CO2 = 25 - 30 (mmol/l). + Base dư (Base exess = BE).

BE là sự chênh lệch giữa base đệm của bệnh nhân và base đệm của người bình thường.

Bình thường: BE = 0 (pH = 7,40; PaCO2= 40 mmHg; Hb toàn phần = 150 g/l, nhiệt độ 37OC).

Sự thay đổi các thông số khí máu cho phép đánh giá tình trạng thiếu oxy máu và các bệnh có suy hô hấp.

Suy hô hấp

Các thông số khí máu và cân bằng acid-base thay đổi và có các trị số như sau:

Suy hố hấp khi

PaO2 < 70 mmHg.

PaCO2 > 44 mmHg.

SaO2 < 96%.

Suy hô hấp mạn tính

PaO2< 60 - 70 mmHg.

PaCO2 > 50 - 60 mmHg.

SaO2 < 80 - 90%.

pH giảm.

HCO3- tăng.

BE (+).

BB tăng.

Suy hô hấp mạn tính gặp trong một số bệnh về đường hô hấp như:

Trong phổi:

Giảm thông khí phế nang.

Phế quản-phế viêm.

Viêm phổi.

Hen.

Lao.

Hội chứng tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Khí phế thũng.

K phổi.

Hít phải khí CO2, hít lại không khí đã thở.

Bị ức chế thần kinh do uống thuốc ngủ, bại liệt.

Hít phải khí độc, nhiễm độc.

Ngoài phổi:

Dị dạng lồng ngực, gù vẹo cột sống.

Béo bệu.

Trong một số trường hợp, suy hô hấp mạn tính như phế quản-phế viêm, viêm phổi trong cơn bùng phát dễ chuyển thành dạng suy hô hấp cấp tính.

Suy  hô hấp cấp

PaO2< 50 mmHg.

PaCO2 > 60 mmHg.

pH máu giảm mạnh.

t.CO2 tăng.

HCO3- tăng cao.

BB tăng, BE dương và > 2.

Suy hô hấp cấp tính gặp trong một số bệnh hô hấp sau:

Ngoài phổi:

Tắc nghẽn khí quản do bị chèn ép.

Do tổn thương sọ não.

Do tai biến của thuốc mê.

Do chấn thương ngực.

Tại phổi:

Viêm phổi có bội nhiễm.

Hít phải khí độc.

Tắc nghẽn mạch phổi.

Tràn dịch tràn khí màng phổi.

Suy hô hấp típ I: chỉ giảm PaO2 máu:

PaO2 < 70 mmHg.

PaCO2< 45 mmHg.

Suy hô hấp típ II: PaCO2 tăng:

PaO2 < 70 mmHg.

PaCO2 > 45 mmHg.

Trụy hô hấp:

SaO2 < 50%.

PaCO2 > 100 mmHg.

Các xét nghiệm về khí máu và cân bằng acid-base cho phép đánh giá tình trạng thiếu oxy máu và trạng thái cân bằng acid-base trong cơ thể.