Khó nuốt

Ngày: 25 - 4 - 2011

Khó nuốt! Đau khi nuốt, không thể nuốt, cảm giác mắc kẹt trong cổ họng, khàn tiếng, thường xuyên ợ nóng, trào ngược thực phẩm, giảm cân, ho hoặc nghẹn khi nuốt.


Định nghĩa

Chứng khó nuốt có nghĩa là phải mất nhiều thời gian và nỗ lực để di chuyển thức ăn hoặc chất lỏng từ miệng đến dạ dày. Khó nuốt cũng có thể liên kết với đau đớn. Trong một số trường hợp có thể không thể nuốt.

Thỉnh thoảng khó nuốt thường không phải là mối lo lớn và chỉ đơn giản là có thể xảy ra khi ăn quá nhanh hoặc không nhai thức ăn đủ. Nhưng khó nuốt dai dẳng có thể chỉ ra một điều kiện y tế nghiêm trọng đòi hỏi phải điều trị.

Khó nuốt có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Các nguyên nhân gây nuốt khó khác nhau và điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân.

Các triệu chứng

Các dấu hiệu và triệu chứng có thể được liên kết với chứng khó nuốt có thể bao gồm:

Đau khi nuốt.

Không thể nuốt.

Cảm giác của thực phẩm bị mắc kẹt trong cổ họng hoặc ngực hoặc phía sau xương ức.

Chảy nước rãi.

Khản tiếng

Trào ngược thức ăn..

Thường xuyên ợ nóng.

Trào ngược dạ dày thực quản.

Giảm cân bất ngờ.

Ho hoặc nghẹn khi nuốt.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ em, các dấu hiệu và triệu chứng nuốt khó có thể bao gồm:

Thiếu sự chú ý khi cho ăn.

Căng thẳng trong quá trình cho ăn.

Từ chối ăn thức ăn.

Ăn với thời gian 30 phút hoặc lâu hơn.

Vấn đề cho bú.

Thức ăn hoặc chất lỏng chảy từ miệng.

Ho hoặc nghẹn khi cho ăn.

Khạc nhổ hoặc nôn mửa khi cho ăn.

Không có khả năng phối hợp thở với ăn uống.

Giảm trọng lượng hay tăng cân hoặc tăng trưởng chậm.

Viêm phổi tái phát.

Vật cản. Nếu tắc nghẽn thở do một vật, kêu gọi khẩn cấp giúp đỡ ngay lập tức. Nếu không thể nuốt do tắc nghẽn, vào khoa cấp cứu gần nhất.

Vấn đề hiện tại. Thỉnh thoảng khó khăn nhẹ khi nuốt thường không phải là nguyên nhân cho mối quan tâm hoặc hành động. Nhưng khó khăn khi nuốt có thể chỉ ra một vấn đề y tế nghiêm trọng, chẳng hạn như ung thư thực quản. Đi khám bác sĩ nếu thường xuyên gặp khó khi nuốt hoặc nếu khó nuốt đi kèm với giảm cân, trào ngược hoặc nôn mửa.

Trẻ em. Nếu nghi ngờ gặp khó khi nuốt, liên hệ với bác sĩ. Có thể giới thiệu đến một bác sĩ chuyên điều trị trẻ em bị rối loạn ăn và nuốt.

Nguyên nhân

Có khoảng 50 cặp cơ và thần kinh để thực hiện các hành động nuốt đơn giản.

Khi nuốt, lưỡi đẩy thức ăn vào mặt sau của cổ họng. Cơ co thắt một cách nhanh chóng di chuyển thức ăn qua cổ họng, khu vực từ phía sau cổ họng đến đầu thực quản. Tiếp theo, di chuyển thức ăn qua nắp khí quản vào thực quản - ống nối cổ họng và dạ dày. Các cơ co thắt ở trên cùng và dưới cùng của thực quản mở và đóng để cho thức ăn đi trong khi ngăn trào ngược của axit dạ dày. Cơ trong thành của thực quản giúp đẩy thức ăn đến với dạ dày.

Khó nuốt xảy ra khi có vấn đề với bất kỳ một phần của quá trình nuốt.

Một số điều kiện có thể cản trở nuốt và thường rơi vào một trong một số chuyên mục chính.

Chứng khó nuốt thực quản

Chứng khó nuốt thực quản đề cập đến cảm giác mắc thức ăn hoặc treo ở cơ cổ họng hoặc ngực. Nguyên nhân thường gặp của chứng khó nuốt thực quản bao gồm:

Không co giãn cơ trơn. Điều này xảy ra khi cơ vùng thấp thực quản  (sphincter) không thư giãn đúng cách để cho thức ăn vào dạ dày. Cơ thành thực quản thường yếu. Điều này có thể gây trào ngược thức ăn chưa pha trộn trong dạ dày, đôi khi mang theo thức ăn đã pha trộn vào cổ họng.

Lão hóa. Với tuổi tác, thực quản có xu hướng mất một số sức mạnh cơ bắp và sự phối hợp cần thiết để đẩy thức ăn vào dạ dày. Tuy nhiên, bất kỳ sự cố khi nuốt cần phải được đánh giá bởi bác sĩ, nó không nhất thiết là một phầncủa lão hóa bình thường.

Co thắt lan tỏa. Tình trạng này tạo ra áp lực cao, phối hợp kém co thắt thực quản thường sau khi nuốt. Co thắt lan tỏa là một rối loạn hiếm gặp ảnh hưởng đến cơ trong thành của thực quản thấp. Các cơn co thắt thường xuyên xảy ra liên tục và có thể trở nên nghiêm trọng hơn trong khoảng thời gian của năm.

Bệnh teo thực quản. Thu hẹp thực quản có thể gây ra giữ lại thức ăn. Thu hẹp có thể là kết quả của sự hình thành mô sẹo, thường gây ra bởi bệnh trào ngược dạ dày (GERD) hoặc từ các khối u.

Các khối u thực quản. Khó nuốt có xu hướng dần dần sau khi khối u thực quản có mặt.

Các cơ quan ngoài. Đôi khi, chẳng hạn như một mảnh lớn thịt, hoặc đối tượng khác có thể kẹt trong cổ họng hay thực quản. Người lớn với hàm răng giả và những người gặp khó khăn khi nhai thức ăn đúng cách có thể nhiều khả năng có cản trở cổ họng hay thực quản. Trẻ em có thể nuốt những vật nhỏ như tiền kim loại, đồ chơi.

Vòng thực quản. Khu vực này thu hẹp thực quản dưới liên tục có thể gây ra khó nuốt thức ăn đặc.

Trào ngược dạ dày thực quản (GERD). Thiệt hại cho các mô thực quản từ acid dạ dày chảy ngược vào thực quản có thể dẫn đến co thắt hoặc sẹo và thu hẹp thực quản vùng thấp, làm cho nuốt khó khăn.

Rối loạn bạch cầu ái toan thực quản. Điều kiện này gây ra bởi tình trạng các tế bào bạch cầu ái toan trong thực quản rối loạn mãn tính, có thể dẫn đến khó nuốt. Nó có thể liên quan đến dị ứng thực phẩm nhưng thường không tìm thấy.

Xơ cứng bì. Bệnh này được đặc trưng bởi sự phát triển giống mô sẹo, gây cứng và xơ cứng mô. Nó có thể làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới cho phép acid trào vào thực quản và gây ra các triệu chứng và biến chứng tương tự như của GERD.

Bức xạ trị liệu. Điều trị ung thư có thể dẫn đến viêm và sẹo thực quản, có thể gây khó nuốt.

Chứng khó nuốt thuộc miệng hầu (oropharyngeal)

Một số vấn đề liên quan đến dây thần kinh và cơ có thể làm suy yếu cơ cổ họng, làm khó di chuyển thức ăn từ miệng vào. Tình trạng liệt cổ họng và thực quản (hầu) có thể nghẹt - tắc thở, nôn hay ho khi cố gắng nuốt hoặc có cảm giác thức ăn hoặc chất dịch đi xuống khí quản hoặc lên mũi. Điều này có thể dẫn đến viêm phổi.

Nguyên nhân của chứng khó nuốt thuộc miệng hầu bao gồm:

Rối loạn thần kinh. Một số rối loạn như sau hội chứng bại liệt, bệnh đa xơ cứng, loạn dưỡng cơ và bệnh Parkinson, có thể được nhận thấy vì chứng khó nuốt.

Thần kinh bị hư hại. Thần kinh bị thiệt hại đột ngột, chẳng hạn như từ một cơn đột quỵ hoặc tổn thương não hoặc tủy sống có thể gây khó nuốt hoặc là mất khả năng nuốt.

Túi thừa hầu họng. Một túi nhỏ và thu thập các hạt thức ăn trong cổ họng, thường chỉ ở thực quản trên dẫn đến khó nuốt, âm thanh rit, hôi miệng hoặc ho.

Ung thư. Một số bệnh ung thư và điều trị một số bệnh ung thư có thể gây ra khó nuốt.

Chứng khó nuốt ở trẻ sơ sinh và trẻ em

Nguyên nhân thường gặp nuốt khó ở trẻ sơ sinh và trẻ em bao gồm:

Vấn đề phát triển do sinh non hoặc sinh con nhẹ cân.

Rối loạn hệ thần kinh như bại não hoặc viêm màng não.

Hở môi hoặc hở vòm miệng.

Chứng khó nuốt không giải thích được

Một số người trải nghiệm chứng khó nuốt mà không có nguyên nhân giải phẫu. Khó nuốt không giải thích bao gồm:

Dùng thuốc uống khó. Một số người dường như không thể nuốt viên thuốc hoặc thuốc, mặc dù họ không có khó khăn khác khi nuốt.

Cảm giác tắc cổ họng (globus). Một số người cảm nhận được cảm giác ngoại lai trong cổ họng của họ, trên thực tế không tồn tại ngoại lai. Stress hoặc hứng thú có thể xấu đi cảm giác này. Thông thường tình trạng này cải thiện theo thời gian.

Yếu tố nguy cơ

Sau đây là những yếu tố nguy cơ khó nuốt:

Lão hóa. Do lão hóa tự nhiên và hao mòn thông thường trên thực quản, người lớn tuổi có nguy cơ cao hơn về nuốt khó.

Sinh non. Trẻ sinh non có nhiều nguy cơ cho các vấn đề phát triển, bao gồm cả rối loạn tiêu hóa và chúng có thể gây ra khó nuốt.

Một số điều kiện sức khỏe. Những người bị rối loạn hệ thống thần kinh có nhiều khả năng gặp khó khăn khi nuốt.

Các biến chứng

Khó nuốt có thể dẫn đến:

Suy dinh dưỡng và mất nước. Chứng khó nuốt có thể khó khăn để có đủ thực phẩm và chất lỏng nuôi dưỡng. Những người có khó nuốt có nguy cơ bị suy dinh dưỡng và mất nước.

Các vấn đề hô hấp. Nếu thức ăn hoặc chất lỏng đi vào đường hô hấp khi cố gắng nuốt, các vấn đề hô hấp hoặc nhiễm trùng có thể xảy ra, như thường xuyên của viêm phổi hoặc nhiễm trùng hô hấp trên.

Kiểm tra và chẩn đoán

Bác sĩ sẽ có khả năng kiểm tra thể chất và có thể sử dụng một loạt các xét nghiệm để xác định nguyên nhân của vấn đề nuốt.

Các xét nghiệm mà bác sĩ hay chuyên gia sử dụng có thể bao gồm:

X quang Bari. Đối với thử nghiệm này, uống bari. Bari hủ bên trong thực quản cho phép nó hiển thị tốt hơn trên X quang. Bác sĩ sau đó có thể thấy các thay đổi trong hình dạng của thực quản và có thể đánh giá các hoạt động cơ. Bác sĩ cũng có thể chỉ định nuốt thức ăn đặc hoặc uống thuốc sau uống Bari để xem các cơ trong họng khi nuốt hoặc để tìm tắc nghẽn trong thực quản.

Nội soi. Ống sáng được thông xuống cổ họng để bác sĩ có thể xem thực quản. Bác sĩ cũng có thể làm thử nghiệm gọi là nội soi đánh giá nuốt, sử dụng ống nhỏ đặt trong mũi, cho phép bác sĩ để xem những gì đang xảy ra khi nuốt.

Thử nghiệm cơ thực quản. Thử nghiệm này được gọi là manometry, một ống nhỏ được đưa vào thực quản và kết nối với một máy ghi áp lực. Điều này cho phép đo các cơn co thắt cơ thực quản khi nuốt.

Phương pháp điều trị và thuốc

Điều trị nuốt khó thường được thay đổi theo loại cụ thể hoặc nguyên nhân của rối loạn nuốt:

Chứng khó nuốt miệng hầu

Đối với chứng khó nuốt miệng hầu, bác sĩ có thể giới thiệu đến một chuyên gia thần kinh cổ họng và một chuyên gia điều trị nói hoặc nuốt. Liệu pháp có thể bao gồm:

Các bài tập. Một số bài tập có thể giúp phối hợp các cơ nuốt hoặc tái chức năng các dây thần kinh kích hoạt phản xạ nuốt.

Học kỹ thuật nuốt. Cũng có thể tìm hiểu cách thức đơn giản để đặt thức ăn trong miệng hoặc vị trí cơ thể và đầu để giúp nuốt thành công.

Chứng khó nuốt thực quản

Điều trị chứng khó nuốt thực quản, phương pháp tiếp cận có thể bao gồm:

Giãn nở thực quản. Đối với cơ thắt thực quản chặt (achalasia) hoặc bệnh teo thực quản, bác sĩ có thể sử dụng nội soi với một quả bóng đặc biệt nhẹ nhàng mở rộng thực quản hoặc thông qua ống mềm để giãn thực quản.

Phẫu thuật. Đối với một khối u thực quản hoặc túi thừa hầu họng, có thể cần phẫu thuật.

Thuốc. Khó nuốt liên kết với GERD có thể được điều trị bằng thuốc theo toa uống để giảm acid dạ dày. Có thể cần phải dùng các loại thuốc này trong một thời gian dài.

Nếu có co thắt thực quản nhưng thực quản bình thường và không có GERD,  có thể được điều trị bằng thuốc để thư giãn thực quản và giảm cảm giác khó chịu.

Chứng khó nuốt nặng

Nếu gặp khó khăn khi nuốt, ngăn không cho ăn uống đầy đủ, bác sĩ có thể khuyên nên:

Chế độ ăn lỏng. Điều này có thể giúp duy trì một trọng lượng khỏe mạnh và tránh mất nước.

Ống nuôi dưỡng. Trong trường hợp nghiêm trọng của chứng khó nuốt, có thể cần ống cho ăn để bỏ qua các phần cơ chế nuốt không làm việc bình thường.

Đối phó và hỗ trợ

Sống với nuốt khó có thể là thử thách. Chứng khó nuốt có thể ảnh hưởng tương tác với người thân và gia đình, năng suất  tại nơi làm việc và chất lượng tổng thể của cuộc sống.

Có thể thấy nói chuyện với một cố vấn hay nhà trị liệu có thể giúp đối phó với những tác động của nuốt khó. Hoặc có thể tìm thấy sự khuyến khích và sự hiểu biết trong một nhóm hỗ trợ.

Mặc dù các nhóm hỗ trợ không phải cho mọi người, có thể có được nguồn thông tin tốt. Nhóm thành viên thường biết về các phương pháp trị liệu mới nhất và có xu hướng chia sẻ kinh nghiệm của riêng họ. Nếu quan tâm, bác sĩ có thể đề nghị một nhóm hỗ trợ trong khu vực.

Phòng chống

Mặc dù khó nuốt không thể được ngăn chặn khi nguyên nhân do thiệt hại hay rối loạn thần kinh, đôi khi có thể giảm nguy cơ gặp khó nuốt bằng cách ăn chậm và nhai thức ăn tốt. Phát hiện sớm và điều trị hiệu quả GERD có thể làm giảm nguy cơ phát triển chứng khó nuốt liên kết với bệnh teo thực quản.

Thành viên Dieutri.vn


Bài xem nhiều nhất

Hội chứng ruột kích thích (IBS)

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là một rối loạn thường gặp có ảnh hưởng đến ruột già (đại tràng). Hội chứng ruột kích thích thường gây ra chuột rút, đau bụng, đầy hơi khí, tiêu chảy và táo bón.

Khó tiêu

Có nhiều nguyên nhân có thể có của chứng khó tiêu. Một số có liên quan đến lối sống và những gì đang ăn uống. Khó tiêu hóa cũng có thể được gây ra bởi các điều kiện khác tiêu hóa.

Viêm dạ dày ruột Virus

Bởi vì các triệu chứng tương tự, bị tiêu chảy do virus có thể dễ dàng gây nhầm lẫn với bệnh tiêu chảy gây ra bởi vi khuẩn như Salmonella và Escherichia coli (E. coli) hoặc ký sinh trùng như giardia.

Nhiễm Helicobacter pylori (HP)

Nhiễm Helicobacter pylori! H. pylori là nhiễm trùng do vi khuẩn H. pylori. H. pylori chủ yếu lây từ người sang người qua tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc chất phân. H. pylori cũng có thể lây lan qua nước không được xử lý.  

Táo bón

Táo bón! Ít hơn 3 lần đi tiêu 1 tuần, phân cứng, trải nghiệm tắc nghẽn trực tràng...Táo bón thường không nghiêm trọng, nhưng táo bón kinh niên có thể biến chứng hoặc dấu hiệu tiềm ẩn.

Ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy thường lây lan nhanh và hiếm khi được phát hiện ở giai đoạn đầu của nó, là một lý do chính tại sao nó là một nguyên nhân tử vong hàng đầu ung thư.

Viêm túi mật

Viêm túi mật! Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm: Đau ở phần trên bên phải bụng, đau bụng lan lên vai phải, đau tức bụng khi chạm vào, đổ mồ hôi, buồn nôn, ói mửa, sốt, ớn lạnh, bụng đầy hơi.

Ung thư gan

Ung thư gan là một trong những hình thức phổ biến nhất của ung thư trên thế giới, nhưng ung thư gan không phổ biến ở Hoa Kỳ. Giá của việc chẩn đoán ung thư gan đang gia tăng tại Hoa Kỳ.  

Bệnh trĩ, Trĩ chảy máu

Bệnh trĩ có thể không đau, có thể có máu đỏ tươi trên phân, ngứa hoặc dị ứng hậu môn, đau hoặc khó chịu, trĩ thò ra từ hậu môn, nhạy cảm hoặc đau gần hậu môn.

Trào ngược dạ dày thực quản (Gerd)

GERD! Cảm giác nóng trong nồng ngực, ợ nóng, đau ngực, khó nuốt, ho khan, nôn chua...Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu bị đau ngực, đặc biệt là khi đi kèm với các dấu hiệu và triệu chứng.

Viêm dạ dày

Viêm dạ dày! Viêm dạ dày có thể xảy ra bất ngờ (viêm dạ dày cấp tính) hoặc nó có thể xảy ra từ từ theo thời gian (viêm dạ dày mãn tính).

Bệnh Crohn

Bệnh Crohn! Tiêu chảy, đau bụng và co thắt ruột, máu trong phân, loét, giảm ăn và giảm cân...Có thể có sốt, mệt mỏi, viêm khớp, viêm mắt , rối loạn da, viêm ống dẫn mật, chậm phát triển.

Viêm tụy

Viêm tụy là một thuật ngữ dùng để mô tả tình trạng viêm ở tuyến tụy. Tụy tạng là một tuyến phẳng dài ngồi giấu mình phía sau dạ dày ở vùng bụng trên. 

Ung thư thực quản

Ung thư thực quản! Khó nuốt, giảm cân không thấy lý do khác, đau ngực, mệt mỏi...Yếu tố nguy cơ bao gồm: Rượu, mật tròa ngược, nhai thuốc lá, vòng thực quản không thư giãn, uống nước rất nóng.

Viêm ruột thừa

Viêm ruột thừa gây đau thường bắt đầu xung quanh rốn và sau đó chuyển tới vùng bụng dưới bên phải. Viêm ruột thừa đau thường tăng lên trong khoảng thời gian từ 12 đến 18 giờ và cuối cùng trở nên rất nghiêm trọng.

Ung thư đại tràng (ruột kết)

Ung thư đại tràng (ruột kết)! Thay đổi thói quen ruột, bao gồm tiêu chảy và táo bón, chảy máu trực tràng hoặc máu trong phân, đau quặn và nóng bụng, hay mệt mỏi, không giải thích được giảm cân.

Ợ nóng, Ợ chua

Ợ nóng! Thỉnh thoảng ợ nóng là phổ biến và không gây ra cho báo động. Hầu hết mọi người có thể tự quản lý những khó chịu của chứng ợ nóng với thay đổi lối sống và thuốc không kê đơn.  

Viêm thực quản

Viêm thực quản! Khó nuốt, nuốt đau, đau ngực vùng sau xương ức xẩy ra khi ăn, nuốt thức ăn khó khăn, buồn nôn, ói mửa, đau dai dày, trào ngược nước bọt, giảm thèm ăn.

Co thắt thực quản

Co thắt thực quản! Đau ép ngực, thường xuyên căng thẳng ngực, khó nuốt thức ăn, cảm giác mắc kẹt trong cổ họng, trào ngược thực phẩm vào thực quản...Đi khám ngay nếu có dấu hiệu lo lắng.

Khó nuốt

Khó nuốt! Đau khi nuốt, không thể nuốt, cảm giác mắc kẹt trong cổ họng, khàn tiếng, thường xuyên ợ nóng, trào ngược thực phẩm, giảm cân, ho hoặc nghẹn khi nuốt.

U đại tràng

U đại tràng! Chảy máu trực tràng, máu trong phân, táo bón hay tiêu chảy, đau hoặc tắc nghẽn...Đi khám nếu: Đau bụng, máu trong phân, một sữ thay đổi thói quen ruột kéo dài hơn 1 tuần.

Lồng ruột

Lồng ruột! Lồng ruột là nguyên nhân phổ biến nhất của tắc nghẽn đường ruột ở trẻ em. Lồng ruột hiếm ở người lớn. Hầu hết các trường hợp lồng ruột trưởng thành là kết quả của một tình trạng y tế cơ bản.

Polyp dạ dày

Polyp dạ dày thường không gây ra bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng. Polyp dạ dày thường được phát hiện bởi ngẫu nhiên, chẳng hạn như khi bác sĩ là kiểm tra vì một lý do khác

Viêm hạch bạch huyết mạc treo ruột

Viêm hạch bạch huyết mạc treo ruột! Các hạch bạch huyết là bộ sưu tập của các tế bào có vai trò quan trọng trong khả năng của cơ thể chống lại bệnh tật.

Giãn tĩnh mạch thực quản

Giãn tĩnh mạch thực quản! Thường không gây triệu chứng, trừ khi chảy máu: Nôn ra máu, phân có máu, sốc trong trường hợp nghiêm trọng...Biến chứng nghiêm trọng nhất là chảy máu, nếu đã chảy máu.