Các thương tổn ở da do động vật chân đốt (chẩn đoán và điều trị)


Ngày: 6 - 7 - 2016

Có thể khó chẩn đoán khi bệnh nhân không để ý lần bị tấn công đầu tiên mà chỉ để ý khi có phản ứng muộn.

Những điểm thiết yếu cho chẩn đoán

Nổi mụn khu trú kèm theo ngứa.

Các thương tổn giống đinh nhọt có chứa các con chân đốt còn sống.

Các mảng ban đỏ mềm và di chuyển (ấu trùng di trú).

Mày đay toàn thân hoặc hồng ban đa dạng ở một số bệnh nhân.

Nhận định chung

Một số động vật chân đốt (ví dụ hầu hết các muỗi gây hại và ruồi đốt) đều dễ dàng bị phát hiện khi chúng đốt. Rất nhiều bọn khác thì không như vậy, ví dụ như chúng quá nhỏ, vì không có phản ứng tức thời, hoặc là chúng đốt khi người ta đang ngủ. Phản ứng có thể xuất hiện sáu nhiều giờ, rất nhiều trong số chúng là dị ứng. Đa số bệnh nhân có xu hướng gặp bác sĩ điều trị khi tổn thướng đã nhiều và ngứa nặng. Rất nhiều người chỉ có phản ứng dữ dội với lần tiếp xúc đầu tiên với một con chân đốt do đó với các tổn thương ngứa biểu hiện trên đường di chuyển tới khu mới. Chấy rận trên cơ thể, bọ chét, rệp, và các loại muỗi địa phương đều cần phải xem xét. Người ta thường nhận định một cách sai lầm rằng nhện là nguyên nhân chính của các vết cắn, nhện rất ít khi tấn công người dù là nhện nâu (Loxosceles laeta, Loxosceles reclusa) có thể gây các phản ứng hoại tử nghiêm trọng và chết do tan huyết, và nhện quả phụ đen (Latrodectus mactans) có thể gây ra các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng và chết. Ngoài các vết cắn của chân đốt các tổn thương thông thường nhất là do nọc (côn trùng thuộc bộ cánh màng Hymenoptera, ong bắp cày, ong, kiến, bọ cạp) hoặc do cắn (động vật nhiều chân), các tổn thướng giống đinh nhọt do ruồi, ấu trùng của côn trùng hai cánh hoặc bọ chét cát trong da và sự phát ban thẳng dần do ấu trùng di chuyển.

Lâm sàng

Có thể khó chẩn đoán khi bệnh nhân không để ý lần bị tấn công đầu tiên mà chỉ để ý khi có phản ứng muộn. Các vết cắn đặc trưng thường theo nhóm và có xu hướng nằm ở các phần không che đậy của cơ thể (ví dụ ruồi nhuế, muỗi mắt) hoặc ở quanh eo lưng hay ở phần uốn của cơ thể (ví dụ các con bét ve nhỏ hoặc côn trùng trong chăn gốì hoặc trong quần áo). Phản ứng thường xuất hiện muộn sau 1 - 24 tiếng hoặc lâu hơn. Hầu như luôn luôn có ngứa và có lẽ là ngứa không thể chịu nổi một khi bệnh nhân bắt đầu gãi. Nhiễm khuẩn thứ phát có thể xuất hiện do gãi. Thường là chứng mày đay nốt phỏng. Các mụn sẩn có thể trở thành bọng nước. Để tạo điều kiện cho chẩn đoán nên tìm hiểu khả năng tiếp xúc với côn trùng chân đốt bằng hỏi kỹ về nghề nghiệp và các hoạt động gần nhất của bệnh nhân.

Sau đây là các côn trùng chân đốt chính:

Rệp: Trong các kẽ hở của giường và đồ gỗ, các vết cắn có xu hướng theo đường thẳng hoặc thành đám. Mày đay sẩn là một tổn thương đặc trưng cho các vết cắn của rệp. Người ta cho rằng Cimex lectularius (rệp) có thể có vai trò trong việc truyền viêm gan B. Một loại rệp cùng họ (sống nhọn) được thông báo có xu hướng tăng cường đốt người.

Bọ chét: Bọ chét là các ngoại ký sinh trùng hút máu, sống trên chó, mèo, người và các loài khác nữa. Nước bọt của nó gây ra mày đay mụn sẩn đối với những người nhạy cảm. Ctenocephalides felis và Ctenocephalides canis là các loại thông thường nhất tìm thấy ở mèo và chó, và cả hai loài này đều tấn công người. Bọ chét ở người, Pulex irritans, ít khi được các bác sĩ thú y công nhận là gây bệnh ở động vật nuôi.

Để phá vỡ chu trình sống của bọ chét cần phải xử lý nhà ở, vật nuôi và môi trường bên ngoài dùng các chất diệt côn trùng nhanh, các chất diệt côn trùng còn lại và một chất điều hoà sinh trưởng. Chim và cá đặc biệt nhạy cảm và phải bảo vệ chúng khi khử trùng.

Con bét: Thường bắt được khi chạm vào các cây mọc thấp. Âu trùng của bét có thể tấn công rất nhiều người, ở châu Phi và Ấn Độ, chúng bị nhầm lẫn với Trombiculidae (chigger). Chứng liệt lên đôi khi có thể truy ra nguyên nhân từ vết cắn của con bét và lấy đi con bét có thể làm mất triệu chứng. Con bét có thể truyền bệnh sốt richettsia vùng núi Rocky, bệnh Lyme, sốt hồi quy.

Con chigger hay rệp đỏ: Là ấu trùng của con bét Trombiculid. Một vài loài hạn chế ở một số nước đặc biệt và thường giới hạn trong những môi trường sống địa phương (ví dụ mảnh quả mọng, bờ rừng, bãi cỏ, đồi cây, bụi nhỏ ở ao, trang trại gia cầm), chúng tấn công người, thường ở xung quanh thắt lưng, trên cá chân, gây ra ngứa tăng dần tới sẩn đỏ nhiều giờ. Đôi khi có thể trông thấy rệp đỏ ở tâm của nốt sần chưa bị gãi. Rệp đỏ là nguyên nhân phổ biến nhất gây các tổn thương do động vật chân đốt.

Bét chim: Lớn hơn rệp đỏ, bét chim nhiễm vào chuồng bồ câu hay tổ bồ câu dưới mái hiên. Con bét tăng nhanh số lượng ở bất kỳ chỗ nào trên cơ thể, mặc dù những người nuôi gia cầm thường bị tấn công ở bàn tay và cẳng tay. Máy điều hoà nhiệt độ có thể hút phải bét chim và làm nhiễm vào các cư dân sống trong phòng. Bét ở động vật gậm nhấm từ chuột có thể gây ra các tác dụng tương tự. Chẩn đoán bét chim, bét gậm nhấm hoặc bét thảm có thể bị bỏ qua và bệnh nhân lại được điều trị bệnh khác.

Con bét ở các vật lưu kho: Các con này có màu trắng và hầu như không nhìn thấy được và chúng nhiễm vào các vật như cùi dừa khô, vỏ quả vanilla, mía, rơm, hạt bông, ngũ cốc. Những người làm việc với những vật này có thể bị tấn công, đặc biệt ở tay và cẳng tay và đôi khi ở chân. Chăn gốì bị nhiễm đôi khi có thể gây ra viêm da toàn thân.

Sâu buớm có lông gây mày đay: Các sợi lông bị thổi đi từ kén hoặc từ các con bướm gây ra các đợt bùng nổ tái phát nghiêm trọng và thường là theo mùa như ở một số bang phía nam của nước Mỹ.

Bệnh da do bọ chét đào hang: Được biết là con Tunga penetrans gây ra và tìm thấy ở châu Phi, Tây Ân và Nam Mỹ. Con cái đào hang dưới da, hút máu, làm sưng lên tới 0,5cm rồi sau đó đẻ trứng. Nó có thể dẫn đến loét, viêm mạch bạch huyết, hoại thư, nhiễm khuẩn máu, trong một số trường họp nguy hiểm gây tử vong. Phun thuốc ethyl chlorid sẽ giết chết côn trùng và có thể khử côn trùng bằng thuốc diệt côn trùng lên đất.

Chẩn đoán phân biệt

Động vật chân đốt cần phải được xem xét khi chẩn đoán phân biệt các tổn thương ở da có bất kỳ chứng nào như trên.

Phòng tránh

Tốt nhất là tránh các vùng bị nhiễm, giữ vệ sinh cá nhân, định kỳ khử trùng quần áo, chăn, gối, ga giường và đồ gỗ. Chấy rận, rệp, ve, bét đều có thể bị tiêu diệt bằng bôi lindan (Gammexane, Kwell, Scabene) vào đầu và quần áo. (Không cần phải vứt bỏ quần áo). Benzyl benzoat và dimethylphthalat là các thuốc diệt ve bét rất hiệu quả; quần áo phải được thấm, phun hoặc nhúng trong nhũ tương xà phòng.

Điểu trị

Cần phải lấy ra các động vật chân đốt còn sống một cách cẩn thận bằng nhíp sau khi dùng rượu và bảo quản rượu để định loại. Ở vùng có dịch bệnh sốt do richettsia vùng núi Rocky đặc hữu, không nên bắt bét bằng tay vì có thể bị nhiễm bệnh. Kem hoặc sữa corticosteroid rất hữu ích. Có thể dùng kem hay sữa crotamiton; đó là một chất diệt bét cũng như là chất chống ngứa. Sữa calamin hoặc quần áo ẩm mát luôn luôn thích hợp. Có thể dùng kem, sữa hoặc bột kháng sinh nếu nghi ngờ có nhiễm khuẩn thứ phát.

Các tổn thương khu trú kéo dài có thể điều trị bằng corticosteroid dùng trong tổn thương. Kem có chứa chất gây teo cục bộ không có hiệu quả lắm và có thể gây nhạy cảm. Nọc của rất nhiều động vật chân đốt có thể làm giảm độc bằng bột papain trộn với nước, hoặc nhôm clorua hexahydrat (Xerac AC).

Nước chiết từ túi nọc của ong, côn trùng thuộc bộ cánh màng Hymenoptera, ong bắp cày hiện nay đã có thể dùng cho liệu pháp miễn dịch đối với các bệnh nhân quắ mẫn những chúng rất đắt. Tuy nhiên cần phải điều trị vì hàng năm ở Mỹ có tới 50 - 100 người chết vì những bệnh này. Xấp xỉ 5% số bệnh nhân không có phản ứng.


Bài xem nhiều nhất

Rối loạn sắc tố da (chẩn đoán và điều trị)

Trước hết cần xác định thế nào là tăng sắc tố và giảm sắc tố. Mỗi loại có thể là tiên phát hay thứ phát sau một bệnh khác.

Hồng ban nút (chẩn đoán và điều trị)

Nghiên cứu mô cho thấy viêm giữa các tế bào dưới da là đặc trưng của hồng ban nút. Mặt khác, phát hiện đó cũng thấy ở các bệnh có liên đới khác.

Hồng ban đa dạng (chẩn đoán và điều trị)

Hồng ban đa dạng là một bệnh da cấp tính đa hình thái do nhiều nguyên nhân gây nên hoặc do một nguyên nhân không xác định.

Viêm da bong vảy (chứng đỏ da tróc vảy, chẩn đoán và điều trị)

Các triệu chứng có thể gồm ngứa, mệt, ớn lạnh, sốt và sút cân. Rét run có thể nổi bật. Bong vảy da có thể toàn thân hoặc rộng và đôi khi cả rụng lông tóc và móng.

Bệnh Pemphigus (chẩn đoán và điều trị)

Các tổn thương thường xuất hiện đầu tiên ở các màng niêm mạc miệng, và những tổn thương này nhanh chóng trở nên bị trợt da.

Bệnh vảy nến (chẩn đoán và điều trị)

Bệnh vảy nến là một bệnh viêm da cấp hoặc mạn, hay gặp, lành tính, có tính chất di truyền. Có một số yếu tố trung gian gây bệnh như polyamine, protease, CAMP, các yếu tố phát triển như TGFa và leukotrien.

Bệnh Zona (chẩn đoán và điều trị)

Bệnh zona là một bệnh da có bọng nước cấp tính do virus mà virus có hình thái giống như virus thủy đậu. Bệnh thường gặp ở người lớn. Hầu hết bệnh nhân chỉ bị zona một lần.

Viêm da dị ứng tiếp xúc (chẩn đoán và điều trị)

Giai đoạn cấp tính thương tổn đặc trưng bởi các mụn nước nhỏ li ti, chảy nước và đóng vảy, khi thương tổn xẹp hoặc thương tổn mạn tính sẽ biểu hiện bằng các vảy da, đỏ da và có thể có dày da.

Viêm kẽ (chẩn đoán và điều trị)

Điều trị bằng cách luôn giữ cho vùng kẽ đó sạch, khô, và đắp các dung dịch mang lại hiệu quả cao. Nếu tìm thấy bào tử nấm hoặc vi khuẩn, thì phải bôi imidazol chống nấm dạng dung dịch, hoặc bột.

Tổ đỉa (chẩn đoán và điều trị)

Các mụn nước trong, nhỏ, nằm rải rác ở hai bên của các ngón tay và ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Trông giống như hạt gạo tròn trong bột sắn. Các thương tổn này có thể rất ngứa.

Luput ban đỏ dạng đĩa mạn tính (chẩn đoán và điều trị)

Khi ANA dương tính với hiệu giá cao, hoặc hình ảnh lâm sàng gợi có thương tổn nội tạng, có kháng thể chống ADN chuỗi kép và giảm bổ thể trong máu sẽ nghĩ tới luput ban đỏ hệ thống.

Nguyên tắc điều trị bệnh ngoài da

Các thuốc bôi kháng sinh, neomycin là loại thuốc có khả năng gây cảm ứng lớn nhất. Dephenhydramin, Benzocain và Ethylenediamin là những chất có trong thành phần của của thuốc bôi cũng dễ gây dị ứng.

Viêm da dạng herpes (chẩn đoán và điều trị)

Bệnh nhân có viêm ruột nhạy cảm với gluten, nhưng đôi với phần lớn bệnh nhân không có biểu hiện lâm sàng.

Tàn nhang và nốt ruồi, dày sừng da mỡ (chẩn đoán và điều trị)

Những thương tổn này thường tăng số lượng tế bào sắc tố, và chúng không bị nhạt màu đi khi không còn tiếp xúc với ánh nắng, chúng được coi như tất cả các thường tổn sắc tố khác.

Nấm kẽ (chẩn đoán và điều trị)

Thương tổn nấm kẽ khu trú hạn chế ở bẹn và kẽ mông và thông thường thương tổn tiến triển âm ỉ hơn nấm thân và nấm hình vòng. Bình thường ít thương tổn.

Xem theo danh mục